Nguyễn Du thơ chữ Hán


NGUYỄN DU THƠ CHỮ HÁN
Hoàng Kim

Nguyễn Du trăng huyền thoại
Đấng danh sĩ tinh hoa
Nguyễn Du khinh Thành Tổ
Bậc thánh viếng đức Hòa.

“Đối tửu” thơ bi tráng
“Tỏ ý” lệ vương đầy
Ba trăm năm thoáng chốc
Mai hạc vầng trăng soi

Nguyễn Du sinh ngày 3 tháng 1 năm 1766 nhằm ngày 23 tháng 11 năm Ất Dậu, tại phường Bích Câu, Thăng Long (Hà Nội), mất ngày 10 tháng tám năm Canh Tý (1820) tại kinh đô Huế, hưởng thọ 55 tuổi. Nguyễn Du tự Tố Như, hiệu Thanh Hiên, biệt hiệu là Nam Hải Điếu Đồ (kẻ đi câu ở biển Nam) và Hồng Sơn Liệp Hộ (người đi săn ở núi Hồng). Nguyễn Du là danh nhân văn hóa thế giới, nhà thơ lớn, danh sĩ tinh hoa, hiền tài lỗi lạc, nhà chính trị, ngoại giao, văn hóa, giáo dục kiệt xuất không chỉ của nhà Nguyễn mà còn là kỳ tài muôn thuở của mọi thời đại Việt Nam. Nguyễn Du đã vượt lên vinh nhục bản thân giữa thời nhiễu loạn, vàng lầm trong cát để trao lại ngọc cho đời. Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán có Bắc hành tạp lục 132 bài, Nam trung tạp ngâm 16 bài và Thanh Hiên thi tập 78 bài.(mời đọc tất cả các bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du ở cuối bài theo các đường dẫn vào thơ Nguyễn Du Thi Viện)  Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán là phần sâu kín trong tâm trạng Nguyễn Du, tỏa sáng tầm vóc và bản lĩnh của một anh hùng quốc sĩ tinh hoa. Nguyễn Du với Truyện Kiều làm say đắm lòng người về nhân cách và tài năng trác tuyệt của một đại thi hào danh nhân văn hóa thế giới thì Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán lại chạm thấu những vấn đề sâu sắc nhất của tình yêu thương con người và nhân loại các giá trị sử thi văn hóa ngoại giao xuất chúng có một không hai. Lời nhận xét của giáo sư Mai Quốc Liên “Thơ chữ Hán của Nguyễn Du là những áng văn chương nghệ thuật trác tuyệt, ẩn chứa một tiềm năng vô tận về ý nghĩa. Nó mới lạ và độc đáo trong một nghìn năm thơ chữ Hán của ông cha ta đã đành, mà cũng độc đáo so với thơ chữ Hán của Trung Quốc nữa”. Hoàng Kim chọn bình ba bài “Kỳ Lân mộ” “Liễu Hạ Huệ Mộ” và “Đối tửu” của Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán.

NGUYỄN DU KHINH THÀNH TỔ

Nguyễn Du là quan đại thần làm Chánh sứ ngoại giao của nhà Nguyễn Việt Nam với nhà Đại Thanh Trung Quốc. Ông đã tỏ thái độ khinh Minh Thành Tổ qua bài thơ Kỳ Lân Mộ tỏ ý với vua Càn Long về tầm nhìn và đối sách của Việt Nam thời ấy:

Kỳ Lân Mộ
Nguyễn Du

Phương Chi Yên Đệ người thế nào?
Cướp ngôi của cháu, đồ bất nhân.
Mỗi khi nổi giận giết mười họ,
Cổn to vạc lớn hại trung thần
Năm năm giết người hơn trăm vạn
Xương chất thành núi máu chảy tràn
Nếu bảo thánh nhân Kỳ Lân xuất
Buổi ấy sao không đi về Nam?

Nguyên văn chữ Hán

Hà huống Yên Đệ hà như nhân
Đoạt điệt tự lập phi nhân quân
Bạo nộ nhân sinh di thập tộc
Đại bỗng cự hoạch phanh trung thần
Ngũ niên sở sát bách dư vạn
Bạch cốt thành sơn địa huyết ân
Nhược đạo năng vị Thánh nhân xuất
Đương thế hà bất Nam du tường?

“Kỳ Lân mộ” là kiệt tác thơ Nguyễn Du trong Bắc Hành tạp lục được công bố vào năm Quý Dậu (1813) khi ông làm Chánh sứ của đoàn sứ thần nhà Nguyễn sang thông hiếu với nhà Thanh năm Gia Long thứ 12 và Gia Khánh thứ 17. “Kỳ Lân mộ” là văn kiện ngoại giao “ý tại ngôn ngoại” thể hiện quan điểm và đường lối chính trị của Việt Nam triều Nguyễn. “Kỳ Lân mộ” lấy từ điển tích đã được ghi trong chính sử:  “Năm Vĩnh Lạc thứ 4 (1406) có con Kỳ Lân xuất hiện ở Nam Dương. Quan trấn sai mang lên Bắc Kinh dâng Minh Thành Tổ. Nào ngờ đến đây Kỳ Lân chết. Viên quan sai chôn ở đây và lập bia để ghi lại chuyện đó. Mộ bị mưa gió san phẳng còn lại tấm bia này.” Nguyễn Du dùng bài thơ này để dâng lên vua Càn Long tỏ rõ chính kiến và thông điệp ngoại giao  khéo gửi vua Càn Long và vua Gia Khánh. Bài thơ căm phẫn mắng chửi thẳng Yên Đệ Minh Thành Tổ là đồ bất nhân không xứng đáng là một ông vua. Yên Đệ  Minh Thành Tổ là một nhân vật lịch sử nổi bật của Trung Quốc. Sử gia Trung Quốc cho đến nay vẫn gọi Minh Thành Tổ là Vĩnh Lạc Đế hay Vĩnh Lạc đại đế là một trong các Hoàng đế kiệt xuất nhất của triều đại nhà Minh và lịch sử của Trung Quốc. Thời kỳ của Yên Đệ được ca ngợi gọi là Vĩnh Lạc thịnh thế, khiến nhà Minh phát triển đỉnh cao về quyền lực trong lịch sử. Nguyễn Du qua tác phẩm “Kỳ Lân mộ” trong Bắc Hành tạp lục, đã mắng thẳng Yên Đệ Minh Thành Tổ chẳng phải là minh quân mà là kẻ bá đạo dẫu có giành được ngai vàng, xô lệch lịch sử, thắng được cuộc chiến. cướp được nước người, xóa được di sản, nhưng không thể đoạt được lòng người, bia miệng muôn đời vẫn lưu tiếng xấu.

Yên Đệ Minh Thành Tổ Vĩnh Lạc Đế, có tên thật là Chu Đệ, sinh năm 1360 tại Nam Kinh chết năm 1424 , là con trai thứ tư của Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương và Hiếu Từ Cao hoàng hậu Mã thị. Chu Đệ khi sinh thì cha ông là Chu Nguyên Chương đang dấy binh chống lại nhà Nguyên trên đà sụp đổ. Chu Đệ trở thành hoàng tử nhà Minh khi Chu Nguyên Chương xưng đế năm 1368 với niên hiệu Hồng Vũ. Ông được Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương phong làm Yên Vương nên tục danh gọi là Yên Đệ. Ông cướp ngôi của cháu và tự lập làm vua, là vị hoàng đế thứ 3 của nhà Minh, tại vị từ năm 1402 đến năm 1424, tổng cộng 22 năm. Ông  chỉ dùng một niên hiệu Vĩnh Lạc, nên sử gia gọi ông là Vĩnh Lạc Đế. Yên Đệ khi làm Yên Vương đóng đô ở Bắc Bình (nay là Bắc Kinh). Sau một loạt chiến dịch thành công chống quân Mông Cổ, ông bắt đầu củng cố quyền lực của mình ở phía bắc và tiêu trừ đại tướng Lam Ngọc cùng với  các đối thủ. Lam Ngọc vốn là một danh tướng chỉ đứng sau Từ Đạt, Thường Ngộ Xuân là các danh tướng khai quốc của nhà Minh.  Lam Ngọc vốn được ví như Vệ Thanh nhà Hán, Lý Tĩnh nhà Đường do có công đánh dẹp người Mông Cổ, mở rộng bờ cõi nhưng do tài năng kiệt xuất oai lấn Chu Nguyên Chương nên Chu Đệ dùng kế hiểm, vu oan cho Lam Ngọc mưu phản. Chu Nguyên Chương cho lực lượng an ninh nội vụ Cẩm Y Vệ vào cuộc, bắt giữ cả nhà Lam Ngọc rồi tru di chín họ cùng 2 vạn người. Thái tử Chu Tiêu mất đi một người ủng hộ hùng mạnh, còn Chu Đệ thì không còn đối thủ trong quân đội nhà Minh ở phía bắc. Đây cũng là tiền đề để Chu Đệ cướp ngôi sau này, khi triều đình không còn danh tướng nào so được với ông. Minh Thái Tổ Chu Nguyên Chương sau khi mất, người kế vị là Minh Huệ Đế cháu nội của Chu Nguyên Chương. Minh Huệ Đế là con trai thứ hai của Chu Tiêu Ý Văn thái tử (1355-1382) với bà phi họ Lã . Ông là người hiếu học, tính hiếu thảo. Do cha và anh trai ông là Chu Hùng Anh đã mất trước khi Chu Nguyên Chương qua đời cho nên Chu Nguyên Chương lập ông làm người kế vị vào tháng 9 năm 1382. Đến năm 1396, Chu Nguyên Chương cho lập Đông cung vương phủ. Minh Huệ Đế khi còn là hoàng thái tôn, từng dâng biểu đề nghị Minh Thái Tổ cho sửa 73 điều của Luật Hồng Vũ vì ông cho rằng các điều này quá ư nghiêm khắc. Tháng 5 nhuận năm 1398, Chu Nguyên Chương bị bệnh mất, Minh Huệ Đế lên ngôi, đóng đô ở Nam Kinh. Ông thay đổi chính sách của ông mình, giảm bớt hình phạt nghiêm khắc, tha nhiều tù nhân và áp dụng chính sách triệt phiên nhằm tập trung quyền lực về trung ương. Năm 1398,Minh Huệ Đế lên ngôi, Chu Đệ mang quan quân từ Bắc Bình về Nam Kinh viếng cha, Minh Huệ Đế đã sai người chặn lại ở Hoài An bắt Chu Đệ phải quay về Bắc Bình với lý do ba vị vương tử con ông đã được tân hoàng giữ lại thủ hiếu giùm ông. Chu Đệ khóc ầm lên mà nói rằng: “Cùng là cốt nhục chí thân, sao lại làm nhục ta quá vậy?“. Chu Đệ sau khi về nhà thì giả ốm và không lâu sau thì  “phát điên” để bảo toàn cho ba người con trai của ông và tránh chính sách triệt phiên. Yên Đệ đã lật đổ cháu trai Minh Huệ Đế trong một cuộc nội chiến đẫm máu, vốn bất lợi cho ông vào thời gian đầu, khi ba con trai của ông (Chu Cao Sí, Chu Cao Hú, Chu Cao Toại) còn ở Nam Kinh. Nhưng đến lúc Minh Huệ Đế thấy Chu Lệ sai sứ qua lại với thái độ mềm mỏng, cho rằng Chu Lệ thần phục nên thôi không giữ các con Chu Lệ nữa, thì tháng 7 âm lịch năm 1399, Yên Đệ khởi binh làm phản. Ban đầu, quân triều đình chiếm ưu thế nhưng do  Chu Nguyên Chương trước đó đã lạm sát công thần nên Minh Huệ Đế không còn tướng giỏi cầm quân. Yên Đệ lại là một danh tướng dày dạn chiến trận, vì vậy cán cân lực lượng sau đó ngả về phía Yên Đệ. Tháng 4 năm 1402, quân triều đình thua trận tại Hoài Bắc, quân của Yên Đệ Chu Lệ thừa thắng vượt qua sông Hoài Hà tiến về Trường Giang. Trong chiến sự, vai trò của Chu Cao Hú – một người con của Yên vương được Huệ Đế thả về – có đóng góp rất lớn.Yên Đệ Chu Lệ giành được ngai vàng vào cuối năm1402.Yên Đệ đã bắt đầu triều đại của mình bằng cách hợp pháp hóa việc lên ngôi xóa bỏ lịch sử toàn bộ thời gian trị vì của người cháu và thiêu hủy hay sửa đổi tất cả các tài liệu có liên quan đến tuổi thơ và cuộc nổi loạn của mình. Điều này dẫn đến việc thanh trừng vô số quan viên ở Nam Kinh và ban thẩm quyền đặc biệt ngoài vòng pháp luật cho chính sách bí mật của hoạn quan và nội chính. Ông nối tiếp chính sách tập trung của Chu Nguyên Chương, tăng cường thể chế của đế quốc và thành lập thủ đô mới tại Bắc Kinh. Ông cho cải cách khoa cử và  theo đuổi chính sách đối ngoại bành trướng với nhiều chiến dịch quy mô lớn chống lại quân Mông Cổ, đồng thời tăng cường sự ảnh hưởng và cường thịnh của nhà Minh đối với khu vực Đông Á và Đông Nam Á.Vĩnh Lạc Đế thành lập một hạm đội hùng hậu do Trịnh Hòa điều khiển. Trịnh Hòa (1371–1433) đã dẫn hạm đội xuống Bắc nước Úc, qua bán đảo Ả Rập và có tài liệu cho rằng Trịnh Hòa qua tận châu Mỹ. Hoàng đế còn cho sửa và mở lại Đại Vận Hà và vào khoảng năm 1407 đến năm 1420, trực tiếp chỉ đạo việc xây dựng Tử Cấm Thành. Dưới thời ông, các học giả đương thời đã hoàn thành công trình đồ sộVĩnh Lạc đại điển. Yên Đệ xô lệch lịch sử Trung Quốc thời đó bằng cách xóa bỏ hồ sơ thời cai trị của Minh Huệ Đế nhập vào thời kỳ Minh Thái Tổ. Tất cả các đại thần và gia đình họ cùng những kẻ thù  tiềm năng trên hai vạn người đều bị hành hình. Người anh trai cả đã mất của Chu Đệ là Chu Tiêu, vốn được Huệ Đế truy phong làm hoàng đế cũng bị ông giáng xuống làm Ý Văn Thái tử. Một quan viên trung thành của Huệ Đế là Phương Hiếu Nhụ, vốn được coi là bậc đại nho đương thời, không chịu quy hàng Chu Đệ khi Nam Kinh đã bị công phá, còn miệt thị ông là đồ phản tặc. Chu Đệ giận lắm, muốn giết ông nhưng đã bị một người thân tín là hòa thượng Đạo Diễn khuyên can: “Nay giết Nhụ thì tiệt hết cái nòi đọc sách trong thiên hạ, vậy còn ai dám ra sức vì bệ hạ?”. Chu Đệ nghe theo, sai người bắt Phương Hiếu Nhụ viết một đạo chiếu thư giả của Thái Tổ để hợp pháp hóa việc kế vị của mình vì Hiếu Nhụ là người đứng đầu bách quan, bù lại sẽ cho Hiếu Nhụ giữ lại chức quan cùng với tăng thêm bổng lộc, dù rằng chính Hiếu Nhụ là người ra các kế sách triệt phiên, dẫn đến cái chết của người em ruột của Thành Tổ. Phương Hiếu Nhụ nhận lấy giấy bút rồi viết lên bốn chữ to: “Yên tặc soán vị”. Chu Đệ xem xong hận ông lắm nhưng vẫn tiếc, cho đòi ông đến rồi hỏi: “Ngươi không sợ bị tru di chín họ sao?”. Phương Hiếu Nhụ đáp lại: “Tru di mười họ thì đã làm sao?”. Chu Đệ không nhịn nữa, sai người bắt hết thân tộc chín họ của Phương Hiếu Nhụ, lại bảo rằng: “Đã thế thì gom hết môn sinh, bạn bè, hàng xóm của nó lại cho đủ mười họ”, tổng cộng hơn nghìn người đều bị hành quyết. Đây là việc “Tru di thập tộc” nổi tiếng, trước chưa từng có, sau không xuất hiện, làm nổi bật sự tàn bạo của Chu Đệ. Yên Đệ cướp nước Đại Việt, xóa sạch di sản, thực hiện sự đồng hóa triệt để, với các chính sách hết sức thâm độc và tàn bạo. Với chiêu bài giúp đỡ nước yếu, tăng cường sự ảnh hưởng của nhà Minh đối với khu vực Đông Á và Đông Nam Á, Yên Đệ đã gây chia rẽ Đại Việt với Chiêm Thành tạo cớ gây hấn liên tục từ phương Nam. Với âm mưu nham hiểm “phù Trần diệt Hồ”, năm 1406, Hoàng đế Vĩnh Lạc chính thức đáp lại các thỉnh cầu từ Trần Thiêm Bình – người xưng là dòng dõi nhà Trần đã bị nhà Hồ lật đổ năm 1400. Tuy nhiên khi trở về nước, Trần Thiêm Bình và tướng lĩnh, quân đội nhà Minh đi cùng đã bị quân nhà Hồ đánh bại và bủa vây. Tướng Hoàng Trung phải nhượng bộ xin giao nộp Trần Thiêm Bình cho nhà Hồ bắt giết để được mở đường rút quân về nước. Minh Thành Tổ đã đem hai đạo quân xâm lược Đại Ngu, đánh bại nhà Hồ năm 1407, sau đó thực hiện âm mưu đồng hóa nước Việt một cách lâu dài. Yên Đệ Minh Thành Tổ đã cho người đốt hết những sách vở, phá hủy những bia đá có khắc văn tự của người Việt, bắt những thợ thủ công có tay nghề cao người Việt thiến đi rồi đưa về Trung Quốc để phục dịch, đàn áp thảm khốc, sưu cao thuế nặng, Nguyễn Trãi đã khẳng định những tội ác mất nhân tính này  trong “Bài cáo bình Ngô”: “… Vừa rồi: Nhân họ Hồ chính sự phiền hà, Để trong nước lòng dân oán hận. Quân cuồng Minh thừa cơ gây hoạ, Bọn gian tà bán nước cầu vinh. Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn, Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ. Dối trời lừa dân đủ muôn ngàn kế, Gây binh kết oán trải hai mươi năm.
Bại nhân nghĩa nát cả đất trời, Nặng thuế khoá sạch không đầm núi. Người bị ép xuống biển dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng. Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng sâu, nước độc. Vét sản vật, bắt chim trả, chốn chốn lưới chăng, Nhiễu nhân dân, bẫy hươu đen, nơi nơi cạm đặt. Tàn hại cả giống côn trùng cây cỏ, Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng. Thằng há miệng, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chán ; Nay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa. Nặng nề những núi phu phen, Tan tác cả nghề canh cửi. Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội, Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi. Lẽ nào trời đất dung tha, Ai bảo thần nhân chịu được? Nhiều cuộc khởi nghĩa chống lại các bộ máy xâm lược nhà Minh do Trần Ngỗi vàTrần Quý Khoáng lãnh đạo. Minh Thành Tổ đã điều các tướng Mộc Thạnh,Trương Phụ sang dẹp các cuộc khởi nghĩa này. Sau khi họ Trần thất bại, vào đầu năm 1418 một cuộc nổi dậy lớn do Lê Lợi khởi xướng. Năm 1424 nghĩa quân Lam Sơn đã chiếm lại gần như toàn bộ vương quốc đúng lúc Yên Đệ chết. Năm 1427, Minh Tuyên Tông đã chính thức thừa nhận nền độc lập của Việt Nam với điều kiện Đại Việt chấp nhận làm chư hầu và phải cống nạp người vàng tượng trưng cho Liễu Thăng bị giết ở ải Chi Lăng mỗi lần đi sứ.

Nguyễn Du kiệt tác thơ chữ Hán “Kỳ Lân Mộ” Là trang vàng trong lịch sử ngoại giao Việt Nam.

BẬC THÁNH VIẾNG ĐỨC HÒA

Nguyễn Du viếng mộ Liễu Hạ Huệ và đưa việc này vào sách ngoại giao của Cụ trình lên vua Càn Long là một vị vua sính văn chương nhà Mãn Thanh. Nguyễn Du làm quan đại thần Chánh sứ ngoại giao nhà Nguyễn Việt Nam đối với nhà Đại Thanh Trung Quốc. Với dụng ý sâu sắc quắc mắt coi khinh Minh Thành Tổ và nghìn dặm tới viếng đức Hòa Liễu Hạ Huệ “Bia tàn chữ mất vùi gai góc Nghe tiếng nghìn năm tôi xuống xe”:

Liễu Hạ Huệ Mộ
Nguyễn Du

Sông Tứ dưới cầu Ngô Điếm qua
Danh thơm kẻ sĩ chửa phôi pha
Đạo ngay xử thế ba lần truất
Bậc thánh nên công một đức Hòa
Đối mặt Ni Sơn vinh nước tổ
Thương thân Đạo Chích hổ danh nhà
Bia tàn chữ mất vùi gai góc
Nghe tiếng nghìn năm tôi xuống xe
(Dịch thơ: Đặng Thế Kiệt)

Nguyên văn chữ Hán

Ngô Điếm kiều thông Tứ thủy ba
Sĩ Sư danh tích vị tiêu ma
Sự nhân trực đạo ninh tam truất
Tác thánh toàn công tại nhất hòa
Tương đối Ni Sơn trường hữu Lỗ
Khả liên Đạo Chích dĩ vô gia
Bi tàn tự một mai hoang thảo
Thiên cổ văn phong nhất há xa

Mộ Liễu Hạ Huệ (Dịch nghĩa)

Dưới cầu Ngô Điếm sông Tứ chảy
Tiếng tăm của bậc Sĩ sư vẫn chưa mất
Lấy đạo ngay thẳng thờ người, ba lần chịu mất chức
Nên công bậc thánh ở chữ “Hòa”
Đối mặt Ni Sơn, nước Lỗ còn mãi mãi
Thương cho Đạo Chích kẻ không nhà
Bia tàn chữ mất chôn vùi nơi cỏ hoang
Nghìn năm còn nghe tiếng, tôi xuống xe.

Liễu Hạ Huệ mộ là kiệt tác thơ Nguyễn Du trong Bắc Hành tạp lục. Tác phẩm được Nguyễn Du chính thức công bố vào năm Quý Dậu (1813) khi ông là Chánh sứ của đoàn sứ thần của Nguyễn Ánh sáng thông hiếu với nhà Thanh năm Gia Long thứ 12 và Gia Khánh thứ 17. Liễu Hạ Huệ mộ tại Bắc Hành tạp lục được trình lên vua Càn Long, một vị vua thông minh tài trí kiệt xuất của Trung Quốc trong lịch sử. Nguyễn Du, với cương vị là Chánh sứ đã chuyển tải thông điệp ngoại giao là thật rõ ràng và “ý tại ngôn ngoại” thật kiệt xuất. Liễu Hạ Huệ mộ cùng với Kỳ Lân mộ là thông điệp ngoại giao sắc sảo của Nguyễn Du chính thức gửi vua Càn Long và vua Gia Khánh tỏ ý rất rõ ràng chính kiến ngoại giao và tư tưởng của nước Việt là thực sự kính trọng những gương trung hiếu, những người ‘thấp cổ bé họng’ như Liễu Hạ Huệ nhưng tâm sáng tuyệt vời.

Liễu Hạ Huệ (sinh 720 TCN, mất 621 TCN) tức Triển Cầm, tên Hoạch, tự là Quý, người đất Liễu Hạ nước Lỗ, thời Xuân Thu, nổi tiếng là một chính nhân quân tử. Liễu Hạ Huệ làm Sĩ Sư, ba lần bị truất mà không bỏ nước. Có người hỏi, ông trả lời: “Lấy đạo ngay mà thờ người thì đi đâu mà không bị ba lần truất. Nếu lấy đạo cong thì hà tất phải bỏ nước của cha mẹ“. Sau khi chết, được đặt tên thụy là Huệ. Mạnh Tử khen ông là bậc thánh về Hòa (Thánh chi Hòa).

Sách Đông Chu liệt quốc của Phùng Mộng Long, hồi thứ ba mươi chín “Triển Hỉ vấn kế cùng Liễu Hạ Huệ” tóm tắt như sau:  “Trong lúc này, Tề Hiến Công vẫn có ý nối chí cha, nuôi mộng bá chủ chư hầu. Một hôm hỏi các quan đại phu: Tiên quân ta là Tề Hoàn Công lúc nào cũng lo đánh đông dẹp bắc, gây thế lực cho mình, chư hầu kính nể. Nay đến đời ta, chẳng lẽ cứ nằm im, trong khi các chư hầu mỗi ngày một mạnh? Ta còn nhớ năm trước vua Lỗ định giúp Vô Khuy chống cự với ta, hận ấy chưa trả. Nay Lỗ lại liên kết với Vệ và Sở, thế rất mạnh, nếu không trừ trước ắt sanh hậu họa. Vừa rồi , ta nghe nói nước Lỗ mất mùa, ta muốn thừa cơ đánh Lỗ, ý các ngươi thế nào? Quan thượng khanh Cao Lỗ nói: Nước Lỗ được nhiều nước giúp, ta đánh khó thắng nổi. Tề Hiến Công nói: Nếu ngồi nhà mà luận chưa chắc đã đúng. Cứ đem quân đến đánh thử một trận xem các nước chư hầu có ai giúp Lỗ chăng? Nói xong, cử binh kéo sang miền bắc nước Lỗ. Quân thám thính về báo, Lỗ Hi Công nói: Nước ta đang lúc mất mùa, quân Tề lại kéo sang, vậy thì nên đánh hay hòa? Quan đại thần Tang Tôn Thần nói: Xin chúa công nhẫn nhục cho người đến giảng hòa với Tề, nếu không xong sẽ tính. Lỗ Hi Công hỏi: Hiện nay ai có thể lãnh trọng trách đó? Tang Tôn Thần nói: Tôi xin tiến cử Triển Hoạch, con quan Tư Không đời trước, làm quan Sĩ Sư, được phong ở đất Liễu Hạ. Người ấy nho nhã, thông minh lắm, chỉ vì chán ghét thói đời nên từ quan về sống cảnh an cư. Nay được người ấy đi chắc vua Tề phải kính trọng. Lỗ Hi Công nói: Tôi vẫn nghe tiếng người ấy, song hiện nay người ấy ở đâu? Tang Tôn Thần nói: Hiện nay nơi Liễu Hạ. Lỗ Hi Công liền cho người đến triệu Triển Hoạch, Triển Hoạch cáo bệnh không đến. Lỗ Hi Công hỏi Triển Hoạch cáo bệnh, bây giờ phải làm sao? Tang Tôn Thần nói: Triễn Hoạch còn có người em là Triển Hỉ dẫu quan chức nhỏ nhưng có tài ứng đối rất hay. Nay sai Triển Hỉ đến nhà Triển Hoạch hỏi xem dùng cách gì để ứng đối với vua Tề. Lỗ Hi Công theo lời, sai Triển Hỉ đến Liễu Hạ. Triển Hỉ theo lệnh đến nơi vào yết kiến Triển Hoạch, thuật lại ý muốn của Lỗ Hi Công và sứ mệnh của mình. Triển Hoạch nói: Vua Tề sang đánh ta là ý muốn noi công nghiệp của Tề Hoàn Công ngày trước, nhưng không biết muốn làm bá chủ phải tôn phù Thiên tử nhà Chu. Nay ta đem di mệnh của Tiên vương ngày xưa mà trách vua Tề thì thiếu gì cách nói. Triển Hỉ trở về nói với Lỗ Hi Công: Tôi đã hỏi được cách ứng đối với vua Tề rồi. Lỗ Hi Công liền phát lễ vật sai Triển Hỉ đến thương thuyết với vua Tề (…). Triển Hỉ nói với vua Tề: Chúa công tôi nghe xa giá nhà vua sang địa giới nước tôi nên sai tôi đến đây để tiến dâng lễ vật. Tề Hiến Công hỏi: Người Lỗ nghe ta đem quân sang đánh có sợ chăng? Triển Hỉ đáp: Có những bọn tiểu nhân thì sợ thật nhưng những người quân tử thì không chút gì sợ hãi. Tề Hiến Công nói: Hiện nay nước ngươi không có ai mưu trí như Thi Bá, cũng không có ai vũ dũng bằng Tào Tuệ, ngoài đồng lại bị mất mùa, cây cỏ vàng úa . Thế thì cậy vào đâu mà không sợ hãi? Triển Hỉ nói: Nước tôi không cậy tài cũng không cậy của, chỉ cậy có một điều là di mệnh của Tiên vương mà thôi. Tiên vương nhà Chu ta ngày xưa phong Thái công nơi đất Tề, phong Bá nơi nước Lỗ, khiến hai nước uống huyết ăn thề: “Con cháu sau này đời đời cùng giúp nhà Chu, không làm hại lẫn nhau”. Lời thề ấy còn chép trong sử sách hai nước. Trước kia Tề Hoàn Công lên làm bá chủ cũng vì hội chư hầu nơi đất Kha để giúp Thiên tử, nay hiền hầu bỏ đường lối ấy mà dùng vũ lực uy hiếp các nước chư hầu, trái với lời thề của Tiên vương, làm sao nên được? Tôi dám chắc hiền hầu không bao giờ làm trái đạo. Bởi vậy, nước tôi không sợ hãi. Tề. Hiến Công nghe nói nghĩ thầm, rồi bảo Triển Hỉ: Ngươi về nói lại với Lỗ hầu, ta xin cùng nước Lỗ giảng hòa. Nói xong truyền lui binh về nước.”

“Liễu Hạ Huệ mộ” là kiệt tác thơ chữ Hán Nguyễn Du trong “Bắc hành tạp lục”. Năm Gia Long thứ mười một 1813, Nguyễn Du được thăng chức Cần Chánh điện đại học sĩ và được cử làm Chánh Sứ đi Trung Quốc từ khoảng giữa năm 1813 đến gần cuối năm 1814. Trên hành trình muôn dặm của sứ thần, Nguyễn Du đã đến nước Lỗ (tỉnh Sơn Đông ngày nay) Nguyễn Du tìm đến viếng mộ Liễu Hạ Huệ, người Sĩ Sư ba lần bị biếm chức. Liễu Hạ Huệ có người em trai là kẻ trộm (Đạo Chích) với bia miệng người đời “chó nhà Đạo Chích sủa vua Nghiêu”. Ông cũng có người em trai là Triển Hỷ “chỉ làm một chức quan nhỏ”. Việc Vua Lỗ triệu kiến ông đi làm sứ thần, ông đã cáo ốm không đến nhưng kế sách châu ngọc của ông qua sự vấn kế của Triển Hỷ thì đã tránh cho dân chúng được cái thảm họa chiến tranh. Nguyễn Du đến thăm mộ Liễu Hạ Huệ nơi “bia tàn chữ mất vùi gai góc/ nghe tiếng nghìn năm tôi xuống xe” càng cho thấy nhân cách kẻ sĩ và sự cảm thông của ông đối với Liễu Hạ Huê sâu sắc đến dường nào. Những người hiền xưa nay thực ra đời nào cũng có, thời thế nhiễu loạn, chẳng qua vàng lầm trong cát đấy thôi. Nguyễn Du là con quan tướng quốc Nguyễn Nhiễm cựu thần nhà Lê và mẹ ông là người phụ nữ tài sắc, vợ lẽ nhà quan, gặp lúc thế nước động loạn, chúa Trịnh, nhà Tây Sơn, nhà Nguyễn đều có ý riêng. Ông lớn lên trong cảnh lận đận không nhà, có tài mà không thể cậy. Ông là một đại sĩ phu tài năng trác tuyệt được vua triều Nguyễn vừa dùng vừa tìm cách kiềm chế như đối với Nguyễn Công Trứ, Phan Huy Chú. Ông vì giỏi nên được vua Nguyễn cử đi sứ Tàu mà thôi. Thơ Nguyễn Du vì vậy kín đáo và sâu sắc hiếm thấy.

Bài thơ “Liễu Hạ Huệ mộ” là kiệt tác thật cô đọng, tài tình và tuyệt hay! Cầu Ngô Điểm, sông Tứ, núi Ni, ba lần truất, thánh chi hòa “Đối mặt Ni Sơn, nước Lỗ còn mãi, thương cho Đạo Chích kẻ không nhà” Mỗi câu thơ là những cụm từ chìa khóa với tình ý mênh mang. Viếng mộ Liễu Hạ Huệ, viết Truyện Kiều là Nguyễn Du đã gửi gắm tâm sự và sự trăn trở của sỹ phu trí thức thời loạn như thân phận nàng Kiều và Liễu Hạ Huệ vậy.

‘ĐỐI TỬU’ THƠ BI TRÁNG

Đối tửu
Nguyễn Du

Bên cửa xếp bằng ngất ngưởng say
Cánh hoa rơi phủ thảm rêu đầy
Sống chưa vơi nửa lưng ly rượu
Chết hỏi rằng ai tưới mộ đây?
Xuân đã xa dần oanh bỏ tổ
Tháng năm bàng bạc tóc màu mây
Trăm năm chỉ ước say mềm mãi
Thế sự bèo mây…ngẫm đắng cay

(Bản dịch thơ của Hoa Huyền)

Nguyên văn chữ Hán

Phu toạ nhàn song tuý nhãn khai,
Lạc hoa vô số há thương đài.
Sinh tiền bất tận tôn trung tửu,
Tử hậu thuỳ kiêu mộ thượng bôi ?
Xuân sắc tiệm thiên hoàng điểu khứ,
Niên quang ám trục bạch đầu lai.
Bách kỳ đãn đắc chung triêu tuý,
Thế sự phù vân chân khả ai.

Dịch nghĩa

Ngồi xếp bằng tròn trước cửa sổ, rượu vào hơi say mắt lim dim,
Vô số cánh hoa rơi trên thảm rêu xanh.
Lúc sống không uống cạn chén rượu,
Chết rồi, ai rưới trên mồ cho ?
Sắc xuân thay đổi dần, chim hoàng oanh bay đi,
Năm tháng ngầm thôi thúc đầu bạc.
Cuộc đời trăm năm, chỉ mong say suốt ngày.
Thế sự như đám mây nổi, thật đáng buồn.

Tâm sự Nguyễn Du qua ‘Đối tửu’ là tâm sự của bậc anh hùng. Đối tửu là tuyệt phẩm thơ của cụ Nguyễn Du do Hoa Huyền giới thiệu bản chữ Hán, dịch nghĩa, dịch thơ, thư pháp và những bài họa vần. Xưa nay chính sử và công luận đã nhìn nhận Nguyễn Du là đại thi hào danh nhân văn hóa thế giới. Đến nay sử liệu của chính sử và dã sử được hệ thống hóa theo niên biểu Nguyễn Du (1766 – 1820) đã soi thấu nhiều góc khuất, làm bừng sáng Nguyễn Du danh sĩ tinh hoa, bậc anh hùng vàng lầm trong cát, ông đã vượt lên vinh nhục bản thân và dòng họ, để lại ngọc cho đời. Di sản của Nguyễn Du là thực tiễn và trước tác, với trí tuệ nhân văn, tầm nhìn mưu lược, “gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo“.

“TỎ Ý” LỆ VƯƠNG ĐẦY

Hồ Xuân Hương (Hồ Phi Mai ) tỏ ý Nguyễn Du thể hiện rõ nét nhất trên tác phẩm “Tỏ Ý” lưu tại Lưu Hương Ký, di cảo đích thực của Hồ Xuân Hượng với lời đề từ “Thuật ý kiêm trình hữu nhân Mai Sơn Phủ” là thơ chữ Hán của Hồ Xuân Hương tặng Mai Sơn Phủ Nguyễn Du.

TỎ Ý
Hồ Xuân Hương tặng Mai Sơn Phủ (Nguyễn Du)
(Bản dịch của Hoàng Kim)

Hoa rung rinh,
Cây rung rinh,
Giấc mộng cô đơn nhớ hương tình,
Đêm xuân bao cảm khái.

Hươu nơi nao
Nhạn nơi nao
Mình ước trong nhau ban mai nào
Lòng em thương nhớ ai thấu sao!

Sông mênh mông
Nước dạt dào
Lòng hai chúng mình đều ao ước
Nước mắt thầm rơi mặn chát.

Thơ thương thương,
Lòng vương vương,
Ấm lạnh lòng ai thấu tỏ tường,
Bút người tả xiết chăng?

Mây lang thang
Trăng mênh mang
Trăng gió xui ai luống đoạn tràng
Đâu là gác Đằng Vương ?

Mây vương vương
Nước sương sương
Mây nước chung nhau chỉ một đường
Dặm trường cách trở thương càng thương.

Ngày thênh thênh,
Đêm thênh thênh,
Đêm ngày khắc khoải nhớ thương anh,
Người ơi đừng lỡ hẹn sai tình.

Gió bay bay
Mưa bay bay
Mưa gió giục em viết thơ này
Bút xuân gửi đến người thương nhớ

Anh đồng lòng
Em đồng lòng
Mộng hồn tương luyến liễu hoa âm (*)
Thơ cùng ngâm
Rượu và trăng
Thăm thẳm buồn ly biệt
Vầng trăng chia hai nữa
Cung đàn ly khúc oán tri âm (**),
Thôi đành bặt tiếng hồ cầm
Núi cao biển sâu đằng đẳng
Xin chớ tủi buồn mà than cổ kim.

Chàng hẹn gì
Ta hẹn gì
Hai ta đều muộn nói năng chi
Trà mà chi
Bút mà chi
Lời và chữ còn đó
Ai là kẻ tình si
Hiểu nhau trong dạ khó khăn gì
Hãy nên trao gửi mối duyên đi
Lòng son ai nỡ phụ.

Hồ Xuân Hương (Hồ Phi Mai) với ngón hồ cầm tuyệt diệu hát nói ca trù chính là Kiều gẩy đàn cho Kim Trọng nghe “Trong như tiếng hạc bay qua. Đục như nước suối vừa sa nửa vời. Tiếng khoan như gió thoảng ngoài. Tiếu mau sầm sập như trời đổ mưa. Ngọn đèn khi tỏ khi mờ. Khiến người ngồi đấy cũng ngơ ngẫn sầu. Khi tựa gối khi cúi đầu. Khi vò chín khúc, khi chau đôi mày” (Truyện Kiều, Nguyễn Du). Truyện Thúy Kiều soi thấu những góc khuất của Lưu Hương Ký và ngược lại.

Sự thật lịch sử là: “Nguyễn Du 15 năm lưu lạc” đã hé lộ; “Nguyễn Du Hồ Xuân Hương” mối tình thủy chung đầy đặn, là hình tượng Từ Hải và Kiều; Nguyễn Du mang gươm báu cạnh vua Lê Hiển Tông đối mặt với Nguyễn Huệ, khởi nghĩa Tư Nông, cả gia đình gòng họ bị giết ở Nghệ An, bôn ba nhiều nơi thể hiện khí phách và sự nhẫn nại vô song của một tráng sĩ, Nguyễn Du qua thơ “Kỳ Lân mộ” và “Liễu Hạ Huệ mộ” là hạt ngọc Lam Điền tại “Bắc Hành tạp lục” kiệt tác văn chương, thấu tình đạt lý, sức mạnh như một đạo quân, đã làm thay đổi chính sách của vua Thanh và danh tướng Phúc Khang An tổng đốc Lưỡng Quảng, thay vì báo thù rửa hận cho Tôn Sĩ Nghị, đã giữ hòa hiếu lâu dài với Việt Nam. Nguyễn Du là đấng danh sĩ tinh hoa, bậc anh hùng quốc sĩ, kỳ tài hiếm có của dân tộc Việt. Nguyễn Du đã đương đầu với Nguyễn Huệ, hiểu rất rõ Gia Long. Nguyễn Du là chú vợ của vua Minh Mệnh , hiễu rất rõ vua Minh Mệnh là g vị vua tài trí và gian hùng, biết trọng dụng nhân tài nhưng đa nghi, giỏi quyền thuật đế vương, khéo dùng ân uy kiềm chế và thúc ước đối thủ . Nguyễn Du đã đặt chữ hiếu với dân với nước lên trên hết, gác tình riêng mưu sự nghiệp chung. Ông đã toàn tâm toàn ý giúp nhà Nguyễn trong chuyến đi Chánh sứ đối mặt với vua nhà Thanh . Bắc Hành tạp lục là một sử thi ngoại giao kiệt tác, đủ làm vua Càn Long nể phục, tự tay viết bức đại tự mến tặng Nguyễn Du mà không dám dòm ngó đất phương Nam nữa. Văn chương Nguyễn Du kiệt tác là vậy.

Nguyễn Du với Kỳ Lân mộ, viếng mộ Liễu Hạ Huệ, Đối tửu đã giúp soi sáng những góc khuất ấy. Chúng ta chạm đến phần thơ chữ Hán của danh nhân văn hóa Nguyễn Du là đang chạm đến phần cốt lõi, tinh túy của thơ Người trong di sản văn hóa quý giá của dân tộc.

Nguyễn Du là đấng danh sĩ tinh hoa, anh hùng quốc sĩ, ,thương yêu kính trọng Con Người.

Hoàng Kim

Nguyễn Du thơ chữ Hán nguồn dẫn Thi Viện Đào Trung Kiên

Mười năm gió bụi (1786-1795)

  1. Sơn cư mạn hứng
  2. U cư kỳ 1
  3. U cư kỳ 2
  4. Tự thán kỳ 1
  5. Tự thán kỳ 2
  6. Bất mị
  7. Quỳnh Hải nguyên tiêu
  8. Xuân nhật ngẫu hứng
  9. Tạp ngâm (I)
  10. Khất thực
  11. Xuân dạ
  12. Thu chí (II)
  13. Thu dạ kỳ 1
  14. Thu dạ kỳ 2
  15. Tống Nguyễn Sĩ Hữu nam quy
  16. Lưu biệt Nguyễn đại lang
  17. Hoạ Hải ông Đoàn Nguyễn Tuấn “Giáp Dần phụng mệnh nhập Phú Xuân đăng trình lưu biệt bắc thành chư hữu” chi tác
  18. Bát muộn
  19. Trệ khách
  20. Mạn hứng kỳ 1
  21. Mạn hứng kỳ 2
  22. Đại nhân hí bút
  23. Vị Hoàng doanh
  24. Độ Phú Nông giang cảm tác
  25. Hoàng Mai kiều vãn diểu
  26. Dao vọng Càn Hải từ
  27. Ký mộng
  28. Tái du Tam Điệp sơn
  29. Giang đình hữu cảm
  30. Ức gia huynh

Thanh Hiên thi tập – 清軒詩集

Dưới chân núi Hồng (1796-1802)

  1. My trung mạn hứng
  2. Tặng Thực Đình
  3. Phúc Thực Đình
  4. Hành lạc từ kỳ 1
  5. Hành lạc từ kỳ 2
  6. Độ Long Vĩ giang
  7. Tạp thi kỳ 1
  8. Tạp thi kỳ 2
  9. Ký Huyền Hư tử
  10. Ký giang bắc Huyền Hư tử
  11. Ký hữu (I)
  12. Khai song
  13. Biệt Nguyễn đại lang kỳ 1
  14. Biệt Nguyễn đại lang kỳ 2
  15. Biệt Nguyễn đại lang kỳ 3
  16. Ngoạ bệnh kỳ 1
  17. Ngoạ bệnh kỳ 2
  18. Đối tửu
  19. Lam giang
  20. Liệp
  21. Sơn thôn
  22. Thôn dạ
  23. Tạp ngâm kỳ 1
  24. Tạp ngâm kỳ 2
  25. Tạp ngâm kỳ 3
  26. Mạn hứng
  27. Dạ hành
  28. Đạo ý
  29. Điếu La Thành ca giả
  30. Ninh Công thành

Làm quan ở Bắc Hà (1802-1804)

  1. Ký hữu (II)
  2. Sơ nguyệt
  3. La Phù giang thuỷ các độc toạ
  4. Ngẫu hứng kỳ 1
  5. Ngẫu hứng kỳ 2
  6. Thanh minh ngẫu hứng
  7. Mộ xuân mạn hứng
  8. Thanh Quyết giang vãn diểu
  9. Đồng Lư lộ thượng dao kiến Sài Sơn
  10. Đồng Lung giang
  11. Lạng Sơn đạo trung
  12. Quỷ Môn đạo trung
  13. Đề Nhị Thanh động
  14. Vọng Phu thạch
  15. Xuân tiêu lữ thứ
  16. Điệp tử thư trung
  17. Khổng tước vũ
  18. Độc Tiểu Thanh ký

Bắc hành tạp lục – 北行雜錄

  1. Long thành cầm giả ca
  2. Thăng Long kỳ 1
  3. Thăng Long kỳ 2
  4. Ngộ gia đệ cựu ca cơ
  5. Quỷ Môn quan
  6. Lạng thành đạo trung
  7. Lưu biệt cựu khế Hoàng
  8. Trấn Nam Quan
  9. Nam Quan đạo trung
  10. Mạc phủ tức sự
  11. Giáp Thành Mã Phục Ba miếu
  12. Minh giang chu phát
  13. Ninh Minh giang chu hành
  14. Đề Đại Than Mã Phục Ba miếu
  15. Hoàng Sào binh mã
  16. Vọng Quan Âm miếu
  17. Tam Giang khẩu đường dạ bạc
  18. Vãn há Ðại Than, tân lạo bao trướng, chư hiểm câu thất
  19. Há than hỷ phú
  20. Thái Bình thành hạ văn xuy địch
  21. Thái Bình mại ca giả
  22. Chu hành tức sự
  23. Sơn Đường dạ bạc
  24. Thương Ngô tức sự
  25. Thương Ngô mộ vũ
  26. Ngũ nguyệt quan cạnh độ
  27. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 01
  28. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 02
  29. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 03
  30. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 04
  31. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 05
  32. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 06
  33. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 07
  34. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 08
  35. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 09
  36. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 10
  37. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 11
  38. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 12
  39. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 13
  40. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 14
  41. Thương Ngô Trúc chi ca kỳ 15
  42. Dương Phi cố lý
  43. Triệu Vũ Đế cố cảnh
  44. Bất tiến hành
  45. Tam Liệt miếu
  46. Quế Lâm Cù Các Bộ
  47. Quế Lâm công quán
  48. Đề Vi, Lư tập hậu
  49. Quá Thiên Bình
  50. Vọng Tương Sơn tự
  51. Vĩnh Châu Liễu Tử Hậu cố trạch
  52. Tương giang dạ bạc
  53. Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu kỳ 1
  54. Tương Đàm điếu Tam Lư đại phu kỳ 2
  55. Phản “Chiêu hồn”
  56. Biện Giả
  57. Trường Sa Giả thái phó
  58. Sơ thu cảm hứng kỳ 1
  59. Sơ thu cảm hứng kỳ 2
  60. Sở vọng
  61. Lỗi Dương Đỗ Thiếu Lăng mộ kỳ 1
  62. Lỗi Dương Đỗ Thiếu Lăng mộ kỳ 2
  63. Tương Âm dạ
  64. Đăng Nhạc Dương lâu
  65. Hoàng Hạc lâu
  66. Hán Dương vãn diểu
  67. Nhiếp Khẩu đạo trung
  68. Lý gia trại tảo phát
  69. Vũ Thắng quan
  70. Tín Dương tức sự
  71. Ngẫu hứng
  72. Độ Hoài hữu cảm Hoài Âm hầu tác
  73. Độ Hoài hữu cảm Văn thừa tướng
  74. Hà Nam đạo trung khốc thử
  75. Cựu Hứa Đô
  76. Âu Dương Văn Trung Công mộ
  77. Bùi Tấn Công mộ
  78. Hoàng hà
  79. Hoàng Hà trở lạo
  80. Tỉ Can mộ
  81. Trở binh hành
  82. Kê thị trung từ
  83. Nhạc Vũ Mục mộ
  84. Tần Cối tượng kỳ 1
  85. Tần Cối tượng kỳ 2
  86. Vương thị tượng kỳ 1
  87. Vương thị tượng kỳ 2
  88. Đồng Tước đài
  89. Thất thập nhị nghi trủng
  90. Lạn Tương Như cố lý
  91. Hàm Đan tức sự
  92. Hàn Tín giảng binh xứ
  93. Liêm Pha bi
  94. Tô Tần đình kỳ 1
  95. Tô Tần đình kỳ 2
  96. Dự Nhượng kiều chuỷ thủ hành
  97. Dự Nhượng kiều
  98. Kinh Kha cố lý
  99. Đế Nghiêu miếu
  100. Lưu Linh mộ
  101. Kỳ lân mộ
  102. Yển Thành Nhạc Vũ Mục ban sư xứ
  103. Đông lộ
  104. Quản Trọng Tam Quy đài
  105. Kê Khang cầm đài
  106. Đông A sơn lộ hành
  107. Sở Bá Vương mộ kỳ 1
  108. Sở Bá Vương mộ kỳ 2
  109. Liễu Hạ Huệ mộ
  110. Từ Châu đạo trung
  111. Nhị Sơ cố lý
  112. Từ Châu đê thượng vọng
  113. An Huy đạo trung
  114. Á Phụ mộ
  115. Chu Lang mộ
  116. Tổ Sơn đạo trung
  117. Quảng Tế ký thắng
  118. Đồ trung ngẫu hứng
  119. Hoàng Châu trúc lâu
  120. Vinh Khải Kỳ thập tuệ xứ
  121. Mạnh Tử từ cổ liễu
  122. Từ Châu dạ
  123. Tiềm Sơn đạo trung
  124. Đào Hoa đàm Lý Thanh Liên cựu tích
  125. Đào Hoa dịch đạo trung kỳ 1
  126. Đào Hoa dịch đạo trung kỳ 2
  127. Lương Chiêu Minh thái tử phân kinh thạch đài
  128. Tây Hà dịch
  129. Sở kiến hành
  130. Hoàng Mai sơn thượng thôn
  131. Hoàng Mai đạo trung
  132. Chu phát

Nam trung tạp ngâm – 南中雜吟

  1. Phượng Hoàng lộ thượng tảo hành
  2. Mộng đắc thái liên kỳ 1
  3. Mộng đắc thái liên kỳ 2
  4. Mộng đắc thái liên kỳ 3
  5. Mộng đắc thái liên kỳ 4
  6. Mộng đắc thái liên kỳ 5
  7. Thu chí (I)
  8. Điệu khuyển
  9. Ngẫu thư công quán bích
  10. Ngẫu đề công quán bích kỳ 1
  11. Ngẫu đề công quán bích kỳ 2
  12. Tống nhân
  13. Ngẫu hứng kỳ 1
  14. Ngẫu hứng kỳ 2
  15. Ngẫu hứng kỳ 3
  16. Ngẫu hứng kỳ 4
  17. Ngẫu hứng kỳ 5
  18. Ngẫu đề
  19. Thuỷ Liên đạo trung tảo hành
  20. Tân thu ngẫu hứng
  21. Dạ toạ
  22. Tặng nhân
  23. Tái thứ nguyên vận
  24. Tạp ngâm (II)
  25. Giang đầu tản bộ kỳ 1
  26. Giang đầu tản bộ kỳ 2
  27. Ngẫu đắc
  28. Pháo đài
  29. Thành hạ khí mã
  30. Vọng Thiên Thai tự
  31. Giản công bộ thiêm sự Trần kỳ 1
  32. Giản công bộ thiêm sự Trần kỳ 2
  33. Thu nhật ký hứng
  34. Sơn trung tức sự
  35. Độ Linh giang
  36. Nễ giang khẩu hương vọng
  37. Y nguyên vận ký Thanh Oai Ngô Tứ Nguyên
  38. Tống Ngô Nhữ Sơn công xuất Nghệ An
  39. Đại tác cửu thú tư quy kỳ 1
  40. Đại tác cửu thú tư quy kỳ 2

Hoàng Kim thật đồng cảm với bài thơ “Bên bến Giang Đình” của người cậu, nhà thơ Hoàng Gia Cương thơ hiền nhưng sự tôn kính Cụ Nguyễn Du thì không chỉ ngưỡng mộ Cụ là đại thi hào, danh nhân văn hóa thế giới mà còn tôn kính Cụ là đấng danh sĩ tinh hoa, anh hùng quốc sĩ, biết thương yêu kính trọng Con Người. Nguyễn Du trăng huyền thoại, bài này là chuyên luận mở đầu NGUYỄN DU THƠ CHỮ HÁN đã được hiệu đính, bổ sung nhân ngày 10/8 Canh Tý âm lịch, là ngày giỗ thứ 200 của cụ Nguyễn Du.

BÊN BẾN GIANG ĐÌNH
Hoàng Gia Cương

Con về quê cụ – Nghi Xuân
Giang Đình thoáng chốc …Bâng khuâng nhớ Người!
Biết là nước chảy bèo trôi
Mà sao xa xót cõi đời trầm luân?”

Đã mang lấy nghiệp” (*) … thi nhân
Nỗi đau nhân thế lặng thầm sẻ chia!
Bao lần ân oán thị phi
Giã từ phố thị cụ về điền viên?

Bao nhiêu hệ lụy ưu phiền
Cụ từng tích lủy gom nên … phận Kiều?”

Hiu hiu gió” (**) quyến mây chiều
Lững lờ một bóng thuyền neo nước ròng

* Đã mang lấy nghiệp vào thân – Kiều
**Thấy hiu hiu gió thì hay chị về – Kiều

Bến Giang Đình, Hoàng Kim

Video yêu thích
Vietnamese Dan Bau Music
Vietnam traditional music
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter

Đối thoại nền văn hóa


ĐỐI THOẠI NỀN VĂN HÓA
Hoàng
Kim

cảm ơn bác Bu Lu Khin LÊN NÚI TAO PHÙNG, một bài nghị luận cực ngắn mà thật uyên bác. Bác Bu Lu Khin rất tinh tường đạo Bụt nhưng, hóa ra, bác hiểu biết về Chúa Cứu Thế thật sâu sắc! Với các phản biện thâm trầm và các câu hỏi này, chắc bác sẽ cùng lối với thiền sư Osho, người đặc biệt nỗi tiếng nhưng bị trục xuất khỏi Mỹ, vì đã gây nên cơn địa chấn dữ dội ở Tây Bán Cầu, buộc chính giới Mỹ phải mời Ngài nhanh chóng rời khỏi đất Mỹ để không gây nên sự dị giáo, phân cực sâu sắc trong tâm của một vùng đất hứa, người dân chủ yếu theo đạo Ki Tô.

Kim Hoàng tâm đắc với tự do tín ngưỡng và thấm thía câu của Goeth “Mọi lý thuyết đều là màu xám/ chỉ cây đời mãi mãi tươi xanh”. Thế sự lúc vận dụng các triết lý đều khéo hợp lý khoác lên mình để được lòng dân , ráo riết tranh cãi duyên nợ vấn vít sẽ không bao giờ dứt. Thật vui được nghe lời bình của bác Hồ Thái Hà, bạn của bác Bu Lu Khin: “Tui không rành về các tôn giáo như bác Bu nhưng khi học ở trường “dòng” tui được điểm rất cao về “Đặc điểm tôn giáo ở Việt Nam”. Do có hôm tui thấy cha tui thắp hương ở chỗ để tượng Chúa, tui hỏi: Cái đạo ấy có hương khói gì đâu mà Cụ thắp hương? Cụ bảo: Ngoài cái tín ngưỡng thờ tổ tiên và thờ Mẫu, tất cả các thứ tôn giáo du nhập vào xứ Việt đều phải “nhập gia tùy tục” hết. Ngay cả đạo Mác-Lê còn có chuyện: kinh tế thị trường định hướng XHCN nữa là. Thế là tôi nghĩ đến “Việt hóa” là đặc điểm cơ bản của tôn giáo ở Việt Nam. He…he! Cảm ơn anh Bu đã cho tui biết kỹ hơn về Thiên chúa. Còn leo lên cái tượng ở núi Nhỏ thì tui mần từ 1994 rồi. Tui thích những biệt thự trên đường Hạ Long. Ở đó có những ngôi biệt thự người ta làm đường thoát lên núi hoặc xuống biển chỉ để “thoát hiểm”.kkk! “

Điều chi cũng phải Việt hóa. Viện trợ dựa vào người, không thay được cho chính mình. Phải THÍCH HỢP, HIỆU QUẢ. Đây là Việt Nam tổ quốc tôi. Chỉ sai một li là đi một dặm. Em Kim Hoàng đã nghĩ vậy khi được KHAI TRÍ tại “Đối thoại nền văn hóa“; “Châu Mỹ chuyện không quên“;”500 năm nông nghiệp Brazil“; Rio phố núi và biển, được chứng kiến tượng Chúa Cứu Thế ở Rio de Janeiro tại Brasil, Di sản thế giới được công nhận bởi UNESCO, một trong bảy kỳ quan thế giới mới (hình). Tượng Chúa Cứu Thế tại Rio de Janeiro của Brasil đã cùng với Vạn Lý Trường Thành (Trung Quốc), Đấu trường La Mã (Ý), Chichén Itzá (México) , Machu Picchu (Peru), Petra (Jordan), Taj Mahal (Ấn Độ) , làm thành bảy kiệt tác kiến trúc nghệ thuật mới của văn minh nhân loại do mạng lưới toàn cầu bình chọn, bên cạnh Bảy kỳ quan thế giới cổ đại. Cảm ơn anh Bu Lu Khin bài viết hay gợi sự tiếp nối. Xin phép anh được chia sẻ , chép về, tích hợp và bổ sung vào bài viết mới.

LÊN NÚI TAO PHÙNG bác Bu Lu Khin viết như sau (xin chép nguyên văn (chuyển từ blogspot sang 2.10.2020)

Núi Tao Phùng còn gọi là núi Nhỏ, ở phía nam Thành phố Vũng Tàu, cạnh đường Hạ Long. Có lẽ xưa kia nơi đây từng hội ngộ trai anh hùng với gái thuyền quyên nên có tên ấy chăng. Bu tò mò muốn tìm hiểu mà chưa có manh mối gì. Chỉ biết hiện giờ người Việt, người Tây, người Tàu… kéo nhau đến đây chiêm bái chúa Ki Tô. Ngài đứng đó đầu chạm mây, chân dẫm lên đỉnh Tao Phùng ở bình độ 170, thân cao 32 mét, sãi tay 18 mét, như muốn ôm vào lòng toàn cõi nhân gian khổ đau và tội lỗi này.

Bu cũng tự thấy mình có tội. Mấy năm nay du ngoạn thắng cảnh Vũng Tàu trên rừng dưới biển toàn ngồi cáp treo, hoặc ô tô máy lạnh. Lên tượng chúa phải trèo gần một ngàn bậc cấp thì ngại lắm. Nhưng chẳng nhẽ “đường đường một đấng nam nhi” lại thua các bà sồn sồn vượt cả ngàn cây số đường đất từ ngoài trung ngoài bắc vào, thua các bà Tây chân run lưng còng ở bên kia bờ đại dương sang đây vừa đi vừa chống gậy. Thôi thì một liều ba bảy cũng liều, “phen ni ta quyết leo lên đỉnh, xin chúa linh thiêng xá tội lười”… hehehe.

Nhưng mà các bác ạ, không ngờ con đường dốc lên đỉnh Tao Phùng lại tuyệt vời đến thế. Hai bên đường là hoa lá, và các trạm dừng chân có ghế đá ngồi ngắm trời mây, ngắm nước phun và cá vàng bơi lội. Có quầy bán hàng lưu niệm. Ngay gần chân tượng chúa vẫn có nơi bán thức ăn và giải khát. Nhưng còn đẹp hơn con đường lên dốc là lúc ta ngoái lại nhìn sườn núi, nhìn con đường Hạ Long và mũi Nghinh Phong như con sấu khổng lồ đang nhoài ra biển. Cảm ơn Thiên chúa đã tạo dựng ra trời đất muôn vật để kẻ có tội là con đây được lạc vào giấc mơ có thật này.

Tiếc thay, lên đến chân tượng đã gần 12 giờ trưa, hết giờ vào thăm bụng chúa. Bu đành ngồi bó gối nghe mọi người “bình loạn” chuyện nọ xọ chuyện kia… Người lên trể giờ hỏi người vừa từ trong bụng chúa ra:

– Trong bụng ngài có chi hay không vậy
– Có cầu thang xoắn ốc cao 133 bậc, trèo lên đến vai chúa mệt bở hơi tai.
– Nghe bảo đi bộ được trong cánh tay chúa ra tận cổ tay sao
– Đi được, nhưng đường này đã bị người ta rào lại bằng lưới sắt, cấm tiệt bọn người chuyên ra đây bắt tổ yến, xả rác, gây lộn, làm ồn ào.
– Tức là cánh tay ngài có cửa sổ thông ra trời
– Có chớ, vì thế lũ chim yến mới vào làm tổ được.
– Mà này, bạn có thấy quả tim chúa không.
– Tim có nhưng ngài đeo trước ngực, lồng ngực trống rổng, không có gì.
– Ừ! Thế mới phải, đã là tượng thì cần gì phải có tim có phổi, với lục phủ ngũ tạng. Vậy mà nghe đâu có vị đại quan nào đó bảo tượng ông Thánh Gióng và con ngựa ông ấy cần phải có tim. Riêng trái tim ông Gióng phải có hai đường động mạch và tĩnh mạch… hihi

Bu tui hướng về ngài và thầm thì: “Con xin cáo lui, vì chờ đến hai giờ chiều để được vào trong bụng ngài thì hiểu biết của con về ngài cũng không thêm được gì. Ngắm ngài lồng lộng giữa trời mây con nghỉ đến cuộc đời ngài trước đây chép trong Kinh thánh sao mà đắng cay tủi nhục. Khi còn nằm trong bào thai, ngài đã phải cùng mẹ ngồi vắt vẻo trên lưng lừa đi mấy trăm cây số từ Na da rét đến Bê lem theo lệnh của hoàng đế La Mã Au gút tô. Ông này lệnh toàn dân về đó để khai báo nạp thuế đúng theo tài sản của mình. Cả vùng Bê lem người đông như kiến, không có chỗ ăn chỗ nghỉ, ông Giu se nhanh chân tìm được một chuồng nuôi súc vật, liền dọn dẹp sạch sẽ để bà Ma ri a ngã lưng. Tối đó bà chuyển dạ và sinh ra ngài. Ông Giu se đặt ngài nằm trong máng cỏ vốn là cái đựng thức ăn của súc vật. Có chuyện lạ, cũng tối hôm ngài ra đời, vùng trời Bê lem tự nhiên bừng sáng làm dân chúng ngỡ ngàng hoảng sợ. Các nhà thông thái bảo nhau ở Bê lem vừa xuất hiện một nhân vật phi thường. Tin ấy làm vua Hê rô đê sợ có ngày gả phi thường kia chiếm mất ngai vàng, liền hạ lệnh giết hết trẻ em từ hai tuổi cho đến đứa mới sinh. May thay, ông Giu se và mẹ ngài đã kịp bế con trai vượt bao nhiêu khổ ải trốn sang đất Ai Cập và ở luôn đấy cho đến khi ngài hết tuổi thiếu niên…Khi về lại quê nhà, ngoài việc biến nước lả thành rượu ngon trong một tiệc cưới, chữa lành bệnh hủi, bệnh mù lòa và tứ chứng nan y cho mọi người, ngài đã làm một việc kì diệu khi vào thành Ca phac na um. Một đám tang đi ngược chiều ngài, quan tài chưa đậy nắp, trong đó là một chàng trai hồn đã lìa xác, người mẹ già vật vã khóc lóc. Ngài giơ tay chạm vào áo quan, mắt nhìn vào tử thi: “Này người thanh niên, ta bảo cậu hãy chỗi dậy”. Sau câu nói ấy chàng trai bổng ngồi lên nhìn mọi người như chưa có chuyện gì xẩy ra. Nhưng ngài càng nổi tiếng thì người của phái Ma ri sêu và quan cai trị La Mã càng căm ghét. Ngay cả dân Do Thái ở Na da rét quê hương ngài cũng không chấp nhận ngài. Họ bảo thiên sứ của chúa trời phái xuống trần gian không thể là con ông thợ mộc Giu se và bà nội trợ Ma ri a hèn mọn, đã thế lại ra đời trong chuồng nuôi súc vật với cái máng cỏ. Trong số mười hai môn đệ của ngài có tên Giu đa it ca ri ốt phản bội. Chính hắn chỉ điểm cho các thượng tế, các kinh sư, các trưởng lão theo phái Pha ri sêu bắt và đóng đinh ngài lên cây thánh giá theo kiểu người La Mã. Bốn tên lính áp giải ngài đi lên Núi Sọ, trên vai ngài là cây thánh giá nặng oằn lưng, ngài đi xiêu vẹo với bàn chân rớm máu. Khi cây thánh giá có thân ngài được dựng lên, một tên lính La Mã dùng mũi giáo đâm vào mạng sườn làm máu chảy ra như suối, ngài gục đầu giã từ cõi đời”. Nhưng phép lạ của thiên chúa đã làm ngài sống lại và lên trời chỉ ba ngày sau đó…

*
Từ trời, ngài lại trở về Na da rét, về Giê ru sa lem và nhiều nơi khác tìm gặp các môn đệ và dân chúng. Ngài tuyên bố “Ta được ban cho toàn bộ thẩm quyền cả trên trời lẫn dưới đất”(1), “Ta là ánh sáng của thế giới! ai theo ta không phải bước đi trong bóng tối mà sẽ sống cuộc sống của mình trong sự sáng”(2) . Vậy mà ở cái thế kỉ 20 và 21 này con chưa thấy một phép lạ nào của ngài đặng cứu giúp kẻ đói nghèo, bệnh tật, hoặc chết thảm trong cảnh khói lửa binh đao. Ngay như ở nước Việt con đã có khoảng 4,8 triệu người nhiễm chất độc màu da cam do quân đội Mỹ rãi xuống miền nam cách nay 53 năm. Bao nhiêu đứa trẻ sinh ra bị dị tật, quái thai, bao nhiêu ông bố bà mẹ nuôi con trong nước mắt. Phải chăng thiên chúa căm giận loài người đã không tôn thờ ngài như ngài mong muốn. Điều này có thể lắm vì xa xưa thiên chúa đã một lần tạo nên trận đại hồng thủy tiêu diệt loài người do đạo đức xuống cấp, nhân cách sa đọa, chỉ biết hưởng thụ và tôn thờ chính mình chớ không thờ phụng thiên chúa. Và có vẻ như thiên chúa muốn khiển trách luôn con ngài là chúa Ki tô nữa hay sao ấy. Từ năm 1929 cho đến nay người ta đã thống kê được 10 thảm họa giáng xuống nhân loại vào đêm giáng sinh. Con chỉ xin dẫn ra hai trường hợp thảm khốc gần đây nhất là trận động đất mùa giáng sinh 26.12.2003 làm 26.271 người dân Iran chết trong lúc đang an giấc. Đúng một năm sau, vào mùa giáng sinh 26.12.2004 thiên chúa lại dâng sóng thần ở Ấn Độ dương có sức mạnh tương đương 23.000 quả bom nguyên tử, giết chết 230.000 người Thái Lan, Mã Lai, In đô… Nhân gian vừa mừng chúa Ki tô giáng sinh vừa khóc thương hàng chục vạn người chết thảm do sự nổi giận của thiên chúa là sao vậy?

*
Thưa ngài, con đã đọc nhiều lần lời dạy của ngài ở mục “Bài giảng trên núi” trong Thánh kinh: “Đừng chống cự người ác, trái lại nếu bị ai vả má bên phải, thì hãy giơ cả má bên trái ra nữa. Nếu ai muốn kiện anh để lấy áo trong của anh, thì hãy để cho nó lấy cả áo ngoài” (3). Nước Việt con không may ở gần kẻ ác, rất ác. Từ năm 1992 nó tặng nước con 16 chữ vàng “Láng giềng hữu nghị, phát triển lâu dài, hợp tác toàn diện, hướng tới tương lai”. Thế nhưng từ 1974 nó đã cướp không của nước con đảo Hoàng Sa. Nếu xem đảo này là cái áo trong thì theo ngài nước con phải đưa luôn cho kẻ ác ấy cả áo ngoài là dãi đất hình chữ S nữa sao. Vậy 96 triệu con dân nước Việt ở vào đâu, hay cam tâm làm nô lệ cho kẻ ác. Suy đi tính lại, có lẽ con phải nghe theo lời dạy của Đảng cộng sản nước con là xây dựng thiên đường trên mặt đất. Ở cái thiên đường ấy con người làm theo năng lực hưởng theo nhu cầu, sung sướng tột độ. Năm 1961 ông Tố Hữu nhà thơ lớn nước con nói “Miền bắc thiên đường của các con tôi”(4) là lạc quan tếu, cũng có thể ông làm quan to thì các con ông ấy có thiên đường, còn dân đen thì đang ở gần địa ngục. Muốn có thiên đường trên mặt đất là phải giàu có, muốn giàu có phải đạt năng suất lao động cao. Sau 39 năm đất nước thống nhất mà năng suất lao động nước con còn thua Indonexia 10 lần, thua Thái Lan 30 lần, thua Nhật 135 lần. Nhưng đảng con bảo toàn dân cứ tuyệt đối tin theo đảng để tiến lên Chủ nghĩa Xã hội, tiếp theo tiến lên Chủ nghĩa Cộng sản là có thiên đường. Vâng, 96 triệu dân tin thì con tin, mà không tin thì cũng chẳng biết tin vào cái gì nữa… huhuhu. Có lẽ con hơi bị dông dài, thôi xin bái biệt ngài muôn vàn tôn kính.

Bác Bu Lu khin ghi chú:
1- Trang 602 Truyện Kinh Thánh của PEARL BUCK
2- Trang 506 Truyện Kinh Thánh của tác giả trên
3- Trang 1295 Kinh Thánh trọn bộ Cựu ước và Tân ước
4- Bài ca mùa xuân 1961 của Tố Hữu.

RIO PHỐ NÚI VÀ BIỂN
Hoàng Kim

Tôi may mắn đã tới Rio de Janeiro thành phố giữa núi và biển, một danh thắng của bảy kỳ quan thế giới mới nổi tiếng xinh đẹp tại Brazil; Nơi đó có EMBRAPA một trung tâm khoa học nông nghiêp tuyệt vời, và tôi được tặng cuốn sách quý “Đất đai và thức ăn 500 năm nông nghiệp Brazil’ (Land and Food 500 years of Agriculture in Brazil), giúp các chỉ dấu quan trọng để đi tới. Ở Rio, tôi được đọc kiệt tác “O Alquimista” của Paulo Coelho, cuốn sách bán chạy chỉ sau kinh Thánh, mang thông điệp nhân văn “Hãy sống trọn vẹn ước mơ của mình!” tiếng nói yêu thương con người và khai mở tâm linh vũ trụ. Đời người thật hạnh phúc và may mắn khi gặp được kiệt tác của tâm hồn để lòng ta sâu lắng và tỉnh lặng hơn.

“Vui đi dưới mặt trời” là bài thơ tôi viết tặng em ngày mới:

VUI ĐI DƯỚI MẶT TRỜI
Hoàng Kim

Hãy lên đường đi em
Ban mai vừa mới rạng
Vui đi dưới mặt trời
Một niềm tin thắp lửa

Ta như ong làm mật
Cuộc đời đầy hương hoa
Thời an nhiên vẫy gọi
Vui đời khỏe cho ta.

Rio thành phố giữa núi và biển

Trong tháng 5 và tháng 6 năm 2003, tôi được khảo sát một số nước trọng điểm sắn ở châu Phi và châu Mỹ, trong đó có Brazil và Colombia. Dịp này, tôi được làm việc với nhiều người bạn tốt tại EMBRAPA (Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária) – CNPMF, Brazil và được chiêm ngưỡng Rio de Janeiro thành phố núi và biển, Di sản thế giới UNESCO, một trong bảy kỳ quan thế giới mới nổi tiếng xinh đẹp và quyến rũ.

Hội thảo sắn CIAT ở Colombia “Phát triển của một giao thức cho các thế hệ sắn đơn bội kép và sử dụng chúng trong chọn giống” (The Development of a Protocol for the Generation of Cassava Doubled-Haploids and their Use in Breeding) đã giúp tôi dịp may hiếm có này.

Rio de Janeiro thành phố đẹp giữa núi và biển được khám phá lần đầu tiên ngày 1 tháng 1 năm 1502 do một đoàn thám hiểm của Bồ Đào Nha trở thành những người châu Âu tìm đến vùng đất mới Rio, nay là thành phố Rio de Janeiro tại Brasil, Di sản thế giới được công nhận bởi UNESCO, một trong bảy kỳ quan thế giới mới.

Tượng Chúa Cứu Thế tại Rio de Janeiro của Brasil đã cùng với Vạn Lý Trường Thành (Trung Quốc), Đấu trường La Mã (Ý), Chichén Itzá (México) , Machu Picchu (Peru), Petra (Jordan), Taj Mahal (Ấn Độ) , làm thành bảy kiệt tác kiến trúc nghệ thuật mới của văn minh nhân loại do mạng lưới toàn cầu bình chọn, bên cạnh Bảy kỳ quan thế giới cổ đại .

Rio de Janeiro là thành phố ở phía nam của Brasil với diện tích 1260 km² và dân số 5.613.000 người nhưng toàn vùng đô thị Rio de Janeiro có dân số lên đến 11.620.000 người. Rio đã từng là thủ đô của Brasil giai đoạn 1763-1960 và thuộc Đế quốc Bồ Đào Nha từ 1808-1821.Thành phố này từng là thủ đô của Brazil cho đến năm 1960, khi Brasilia được chọn làm thủ đô.

Thành phố này từng là thủ đô của Brazil cho đến năm 1960, khi Brasilia được chọn làm thủ đô. Thành phố kỳ diệu này nổi tiếng với phong cảnh tự nhiên, nhạc samba và các lễ hội carnival, các loại hình âm nhạc khác và các bãi biển. Sân bay quốc tế Galeão – Antônio Carlos Jobim kết nối Rio de Janeiro với nhiều chuyến bay và các thành phố khắp trên thế giới và các tuyến điểm của Brasil.

Thành phố Rio de Janeiro có nhiệt độ ôn hòa. Nhiệt độ trung bình hàng năm của biển dao động từ 22 °C trong giai đoạn tháng 7-10 đến 26 °C trong tháng 2 và tháng 3.[12].. Do vị trí địa lý gần biển, gió thay đổi hướng thường xuyên, nên thành phố thường hứng các đợt lạnh từ Nam Cực vào mùa thu và mùa đông. Hầu hết mùa hè thường có mưa rào gây lũ và lở đất. Các vùng núi có lượng mưa lớn hơn vì núi chắn luồng gió ẩm thổi đến từ Đại Tây Dương.

Rio thuộc vùng khí hậu savan nhiệt đới rất gần với ranh giới khí hậu nhiệt đới gió mùa và thường đặc trưng bởi mùa mưa kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau. nhiệt độ mùa hè trên 27 °C rất giống điều kiện mùa hè Nam Bộ, Việt Nam.

Thành phố Rio de Janeiro được mệnh danh là thành phố giữa núi và biển với đỉnh núi Corcovado (với bức tượng chúa Kitô nổi tiếng), những thắng cảnh trên các ngọn đồi xung quanh vịnh Guanabara, những bãi biển tuyệt đẹp cát trắng trải dài, thảm thực vật của Vườn quốc gia Tijuca và Vườn bách thảo, .. tất cả tạo ra một sự hài hòa giữa một đô thị đông dân cư, góp phần cho phong cảnh văn hóa sống ngoài trời của thành phố.

Tượng chúa Giê-su cứu thế tại Rio de Janeiro, Brasil cao 30 mét, không kể bệ cao 8 mét, và sải tay của tượng là 28 mét. Tượng nặng 635 tấn, và nằm trên đỉnh của núi Corcovado cao 700 mét thuộc công viên quốc gia rừng Tijuca trông về phía thành phố. Tượng được làm từ bê tông cốt thép và đá biến chất steatit, và được xây dựng từ năm 1922 đến năm 1931. Tượng là một phù hiệu của Cơ Đốc giáo Brasil, trở thành một hình tượng văn hóa của cả thành phố Rio de Janeiro và quốc gia Brasil.

Thực tế những ngày tôi được sống ở đây giữa bầu không khí của những người bạn khoa học thật dễ chịu và các chuyến rong ruổi khảo sát sắn trên nước bạn, thật là trên cả tuyệt vời nên tôi thấy đất nước Brazil thật thân thiết và mến khách. EMBRAPA trung tâm khoa học nông nghiêp là một bài học thực tiễn sâu sắc đối với tôi.

Tôi chỉ mới phác thảo câu chuyện “500 năm nông nghiệp Brazil” mà chưa viết được câu chuyện “500 năm nông nghiệp Việt Nam” kể từ năm 1500 chặng đường đầu tiên hành trình xuôi phương Nam của dân tộc Việt cũng là lúc khai mở vùng đất mới Brazil.

Câu chuyện “500 năm nông nghiệp Việt Nam” với tôi là một khát khao xanh vươn tới.

Với những giá trị văn hóa, các công trình kiến trúc hài hòa với núi và biển, UNESCO đã công nhận Rio de Janeiro là di sản thế giới vào năm 2012 với quần thế kiến trúc bao gồm: Tượng chúa cứu thế, Vườn quốc gia Tijuca, vịnh Guanabara, Rừng Tijuca và núi Corcovado, với các công trình ở các ngọn đồi dọc bờ biển quanh vịnh, Vườn bách thảo, công viên văn hóa của thành phố.

Xem thêm EMBRAPA Science that transforms your life một góc nhìn https://youtu.be/2pm0Yfdx3ok

Video yêu thích
Vietnamese Dan Bau Music
Vietnam traditional music
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter

Trạng Trình


TRẠNG TRÌNH
Hoàng Trung Trực

Hiền nhân tiền bối xưa nay
Xem thường danh vọng chẳng say tham tiền
Chẳng màng quan chức uy quyền
Không hề nghĩ đến thuyết truyền duy tâm
Đức hiền lưu giữ ngàn năm
Vì Dân vì Nước khó khăn chẳng sờn
Hoàn thành sứ mạng giang sơn
Lui về ở ẩn sáng thơm muôn đời
Tầm nhìn hơn hẳn bao người
Trở thành Sấm Trạng thức thời gương soi.

Rút trong tập thơ
Hoàng Trung Trực dấu chân người lính

Video yêu thích
Đại tướng Võ Nguyên Giáp Tập 1 (Phần 1)
Đại tướng Võ Nguyên Giáp tập 2 (phần 3)
Vietnamese Dan Bau Music
Vietnam traditional music
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter

Mừng Cậu tròn trăm tuổi


MỪNG CẬU TRÒN TRĂM TUỔI

“Nhân hậu thói nhà in một nếp
Chân chính bao nhiêu phúc bấy nhiêu”

Kính Cậu Hoàng Thúc Cảnh
Trăng rằm đêm Trung Thu
Nếp nhà đẹp văn hóa
Hoa Đất thương lời hiền

Mạc triều trong sử Việt
Trăng rằm vui chơi giăng
Nhớ Ông Bà Cậu Mợ
Hoàng Gia Cương thơ hiền

cháu Hoàng Kim kínhchúc thọ Cậu Hoàng Thúc Cảnh 100 tuổi Trung Thu 2020 (*)

Ghi chú: (*) Chúng tôi tự hào về dòng họ Hoàng chi Mạc tộc làng Minh Lệ có nhiều người con trung hiếu với đất nước, quê hương và gia đình. Cụ Hoàng Bá Chuân, bố của bảy người con trai ở câu chuyện “Cuộc đoàn tụ bất ngờ của 5 anh em ngày giải phóng thủ đô“ là em ruột của bà ngoại tôi.Ông tôi thường dạy con cháu về nếp nhà phúc hậu văn hóa. Ông bà cậu ruột mẹ tôi đã trao lại di thư: “Nhà tôi sinh được bảy người con/ Quyết chí chung tình với nước non/ Kháng chiến năm con đi khắp nước/ Lớn lên trai bé sẽ xung phong…” Cậu Cương ngọc trai bé của ông tôi, sau này cũng vào bộ đội Trung đoàn Thủ Đô (E102) Sư đoàn Quân Tiên phong (F308). Cậu Cương dần dà theo trọn đời nghề làm kỹ thuật vô tuyến điện nhưng cái nghiệp lắng đọng lại là thơ, theo dòng thời gian thao thức một tầm nhìn nhân văn sâu sắc, tài hoa, với một gia đình hạnh phúc, nếp nhà phúc hậu và văn chương đích thực. Hoàng chi Mạc tộc Làng Minh Lệ có một thuở đã lạc vào tai ách “Phố cụt”. Thật may mắn trước “Phố cụt” đã có “Phố khuya” để kịp bình tâm suy ngẫm, và sau “Phố cụt” “cùng tắc biến” là “Phố nối” hóa giải “Phố cụt”, tiếp “Phố cong Tam Đảo” và xuống đến đời thường “Đi trên phố nhỏ” bình yên của một vòng tròn nhân quả. Tôi đã tâm đắc để viết nên bài thơ “Thời gian lắng đọng người hiền” trong buổi sáng cuối thu cà phê sáng với CNM365

Thời gian lắng đọng người hiền
Hoàng Kim

Bình minh Yên Tử đầu tiên
Ánh Trăng khuya rọi khắp miền thế gian
Hoàng Gia thi tứ nồng nàn
Tình yêu cuộc sống muôn vàn yêu thương.

Câu thơ lắng đọng đời thường,
Mạ ơi xúc động lời thương dặn dò,
Cha tôi là một nhà Nho,
Tìm về nguồn cội, Chớm thu … tuyệt vời !

Cội nguồn Lũng Động, Cổ Trai,
Khí thiêng cõi Bắc nhớ nơi sinh thành,
Vua Thái tổ Mạc Đăng Dung,
Hoàng chi dòng đích lưu cùng nước non.

Phố Cụt, Phố nối, Phố cong,
Đi trong phố nhỏ một vòng nhân gian
Rùa ơi tôn bậc trí nhân
Để nền Văn hiến ngàn năm không nhòa.

Sáu mươi năm Mạ đi xa,
Mạ ơi tiếng vọng không là niềm riêng.
Thời gian lắng đọng người hiền.
Đông tàn xuân tới, bình minh rạng ngời.

Hoàng Gia Cương thơ hiền

là tác giả của chùm thơ (chữ tin đậm mà Hoàng Kim trích dẫn trên đây) > Cụ có các tác phẩm chính: Thơ 1) Lặng lẽ thời gian, Nxb Thanh Niên 1997, 2) Lắng đọng Nxb Hội nhà văn, 2001, 3) Trong cõi vô biên Nxb Hội nhà văn 2005, 4) Trãi nghiệm với thời gian Nxb Hội nhà văn 2010, 5) Theo dòng thời gian Nxb Văn Học 2013; Truyện ký 6) Cổ tích cho mai sau Nxb QĐND 2006. Tác phẩm thơ văn của Hoàng Gia Cương có mặt trên 30 tuyển tập, tập thơ văn in chung. Anh Bu Lu Khin Nguyễn Quốc Toàn viết: “Trong số thơ của Hoàng Gia Cương bu tui thích nhất bài “Phố Cụt”. Cái cụt của con đường là biểu trưng cho cái bê tắc, cái cụt lủn của khát vọng của con người. Người ta bám vào ba cái phao cứu sinh là Phật, Chúa, và Tư bản luận của Mác nhưng tất cả cũng chỉ là cơn gió bay qua “Gió nồm rồi gió heo may. Lạc vào phố cụt Bụi bay mù trời!”. Gia đình Hoàng gia Mạc tộc “thập tam thế hậu” nhờ phúc ấm tổ tông và nếp nhà nét đẹp văn hóa mà có được sự hanh thông hạnh phúc tiếp nối.

Hoàng Gia Ngọc Phương Nam

Dòng họ Hoàng và dòng họ Trần làng Minh Lệ chúng tôi có người ông ngoại sinh được ba người con. Mẹ là gái đầu đi ở cho nhà địa chủ từ nhỏ. Cậu ‘qua’ mất sớm. Dì là gái út thoát li làm cách mạng từ rất sớm. Mẹ sinh ba trai, hai gái. Dì sinh bốn trai. Mẹ tôi mất sớm đúng ngày Tết Nguyên Đán mồng Ba năm 1964. Cha nói trong nước mắt: ‘Các con gọi chồng dì bằng cậu, bởi hiếm có ai chăm sóc chị dâu tận tụy như dượng của các con’. Cha bị bom Mỹ giết hại ngày 29 tháng 8 âm lịch năm 1968. Chúng con lớn lên dưới lồng cánh cưu mang của Dì Cậu và đại gia đình Trần Hoàng Nguyễn..Trong vận mệnh của Tổ Quốc và Gia Đình, cha và cậu đã từng cầm súng, bảy con trai của mẹ và dì có năm đứa đã từng cầm súng

Gia đình tôi Hoàng gia phương Nam có bốn tộc Hoàng, Trần, Lê, Nguyễn. Bố tôi với bác tôi và người em gái bố đều rất nghèo. Bác tôi là thầy đồ nho dạy học chữ Tàu thuở tiếng Tây lên ngôi nên nhà sa sút. Cô tôi đi ở và lấy chồng Phong Nha Kẻ Bàng. Bố tôi lấy mẹ tôi cũng là người đi ở cho địa chủ và nghề của bố là chuyên chèo đò khuya chợ Mới chợ Troóc từ ngã ba nguồn Son tới Phong Nha và kịp về làm nông để nhận công điểm hợp tác xã. Bố chết bom năm 1968. Trần là họ mẹ, gốc gác họ Trần có từ thời vua Trần Dụ Tông chết trận khi đánh Chiêm Thành thì vợ vua không về Bắc nữa mà ở lại thành tộc Trần. Năm gia tộc ở Làng Minh Lệ là Trần, Hoàng, Trương, Nguyễn và Hoàng chi Mạc tộc. Cũng có thêm chi tiết của Mạc Cảnh Huống và Mạc Thị Gái nhưng sự kiểm chứng nguồn gốc Trần, Hoàng còn cần thêm thời gian. Lê là họ chị dâu cả của gia đình tôi là dân xứ biển ngoại hải Quảng Thuận gần Ba Đồn. Nguyễn là họ vợ tôi và họ của chồng chị gái Hoàng Thị Huyền. “Chúng tôi sinh thành ở Quảng Bình… Nhà mình ở ngã ba sông. Rào Nan chợ Mới, nguồn Son, Quảng Bình. Nay thì đoàn tụ đất phương Nam. Gia đình chúng tôi đi như một dòng sông, gìn giữ nếp nhà chân chính nhân hậu

Hoàng Trung Trực
đấu chân người lính

Anh Hoàng Trung Trực đã viết bài thơ “Viếng mộ cha mẹ” thật xúc động

Dưới lớp đất này là mẹ là cha
Là khởi phát đời con từ bé bỏng
Là lời mẹ ru dịu dàng cánh võng
Là gươm đao cha một thuở đau đời

Hành trang cho con đi bốn phương trời
Là nghĩa khí của cha, là nhân từ của mẹ
Vẫn bầu sữa tinh thần không ngừng không nghỉ
Để hành trang cho con đi tiếp cuộc đời

Cuộc đời con bươn chãi bốn phương trời
Nay về lại nơi cội nguồn sinh trưởng
Dâng nén hương mà lòng hồi tưởng
Thuở thiếu thời dưới lồng cánh mẹ cha

“Ước hẹn anh em một lời nguyền
Thù nhà đâu sá kể truân chiên
Bao giờ đền được ơn trung hiếu
Suối vàng nhắm mắt mới nằm yên”.

Video yêu thích
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter

Sáu bài thơ Trung Thu


SÁU BÀI THƠ TRUNG THU
HoàngKim


Giảng sách thì viết dài
Thuộc sách thời nói ngắn
Thung dung vui người hiền
An nhàn vô sự tiên.

*

TRĂNG RẰM VUI CHƠI GIĂNG
Hoàng Kim

Trăng rằm đêm Trung Thu
Đêm Vu Lan mờ tỏ
Trăng rằm khuya lồng lộng giữa trời
Thăm thẳm một lời Người nói …

Mẹ cũ như ngôi nhà cũ
Chiếc áo mẹ mang bạc phếch tháng năm
Cha cũ như con thuyền cũ
Dòng sông quê hương thao thiết đời con

Anh chị cũ tình vẹn nghĩa
Trọn đời thương nhau lồng lộng trăng rằm
Em tôi hồn quê dáng cũ
Con cháu niềm vui thơm thảo tháng năm

Thầy bạn lộc xuân đầy đặn
Bài ca thời gian ngời ngợi trăng rằm.

Thắp đèn lên đi em
Đêm Vu Lan gặp bạn
Thương nhớ bài thơ cũ
Chuyện đời không nỡ quên …

Ngày mới và đêm Vu Lan
Vầng trăng Sao Hôm Sao Kim thân thiết.
Loanh quanh tìm tòi cái mới
Đêm Vu Lan thức về lại chính mình.

Đêm Vu Lan nhớ mùa thu đi học
Nhớ ngọn đèn mờ tỏ giấc mơ xưa
Thương con vạc gọi sao mai mọc sớm
Vầng trăng khuya thăm thẳm giữa tâm hồn

Thắp đèn lên đi em (1)
Gốc mai vàng trước ngõ (2)
Tháng bảy mưa ngâu (3)
Đến chốn thung dung (4)

Trăng rằm đêm Trung Thu (5)
Một vùng thiêng tỉnh thức (6)
Quảng Bình đất Mẹ nhớ ơn Người (7)
Về lại mái nhà xưa (8)

Đối thoại với Thiền sư (9)
Giấc mơ hạnh phúc (10)
Ngày mới yêu thương (11)
Hoa Đất (12) Hoa Người (13)

Bài đồng dao huyền thoại (14)
Bài ca Trường Quảng Trạch (15)
Em ơi em can đảm bước chân lên (16)
Bài thơ không quên (17)
Bài ca yêu thương (18)

Đêm Vu Lan nhớ bài thơ đi học
Thấm nhọc nhằn củ sắn củ khoai
Nhớ tay chị gối đầu khi mẹ mất
Thương lời cha căn dặn học làm người

*

Em đi chơi cùng Mẹ
Nay mai là trăng rằm
Thảo thơm vui đầy đặn
Ân tình cùng nước non.

Trăng khuyết rồi lại tròn
An nhiên cùng năm tháng
Ơi vầng trăng cổ tích
Soi sáng sân nhà em.

Đêm nay là đêm nao?
Ban mai vừa ló dạng
Trăng rằm soi bóng nắng
Bạch Ngọc trời phương em.

*

Giảng sách thì viết dài
Thuộc sách thời nói ngắn
Thung dung vui người hiền
An nhàn vô sự tiên.

*

Trăng sáng lung linh trăng sáng quá
Đất trời lồng lộng một màu trăng
Dẫu đêm khuya vắng người quên ngắm
Trăng vẫn là trăng, trăng vẫn rằm.

*

Trăng rằm đường sáng dạo chơi giăng,
Nhớ Bác đôi câu hỏi chị Hằng:
“Thế nước thịnh suy sao đoán định?
Lòng dân tan hợp biết hay chăng?
Vành đai thế biến nhiều mưu hiểm,
Con đường lực chuyển lắm lăng nhăng?
Dân Nam Tiếng Việt nhiều gian khó
Hưng thịnh làm sao hỡi chị Hằng?”.

*
“Bác Hồ thơ ‘Chơi giăng’ đó ông
Vầng trăng cổ tích sáng non sông,
Tâm sáng đức cao chăm việc tốt
Chí bền trung hiếu quyết thắng không?
Nội loạn dẹp tan loài phản quốc
Ngoại xâm khôn khéo giữ tương đồng.
Khó dẫu vạn lần dân cũng vượt.
Lòng dân thế nước chắc thành công”.

Nguyên vận thơ Bác Hồ
CHƠI GIĂNG
Hồ Chí Minh


Gặp tuần trăng sáng, dạo chơi giăng,
Sẵn nhắn vài câu hỏi chị Hằng:
“Non nước tơi bời sao vậy nhỉ?
Nhân dân cực khổ biết hay chăng?
Khi nào kéo được quân anh dũng,
Để dẹp cho tàn bọn nhố nhăng?
Nam Việt bao giờ thì giải phóng
Nói cho nghe thử, hỡi cô Hằng?”.

*
Nguyệt rằng: “Tôi kính trả lời ông:
Tôi đã từng soi khắp núi sông,
Muốn biết tự do chầy hay chóng,
Thì xem tổ chức khắp hay không.
Nước nhà giành lại nhờ tài sắt,
Sự nghiệp làm nên bởi chữ đồng.
Tổ chức, tuyên truyền càng rộng rãi,
Tức là cách mệnh chóng thành công”.

Báo Việt Nam độc lập, số 135, ngày 21-8-1942. Nguồn: Hồ Chí Minh toàn tập (tập 3), NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000

TRĂNG RẰM NHỚ NGƯỜI THÂN
Hoàng Kim
(*)

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
Thung dung đi em.
Trăng lồng lộng trên đầu.

Trăng rằm đêm nay
Mừng lại gặp nhau
Khát khao xanh
Giấc mơ hạnh phúc
Vầng trăng cao cao vầng trăng ngà ngọc
Bài ca yêu thương câu chuyện cuộc đời

Ta hẹn em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
An nhiên đi em
Trăng lồng lộng trên đầu.

Ta nhớ ngày xưa năm tháng dãi dầu
Mẹ hóa vầng trăng cha làm màu nắng
Máu huyết chảy trong con một đời đầy đặn
Dưới lớp đất này là Mẹ là Cha …

“Ước hẹn anh em một lời nguyền
Thù nhà đâu sá kể truân chiên
Bao giờ đền được ơn trung hiếu
Suối vàng nhắm mắt mới nằm yên”.

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ.
Nâng chén nhé.
Trăng vàng như giọt lệ
Buồn ư em
Trăng lồng lộng trên đầu

Ta nhớ Anh xưa mưa nắng dãi dầu
Khi biệt thế gian chọn trăng làm bạn
“Trăng tán trời mưa, trăng quầng trời hạn”
Dâu bể cuộc đời đâu chỉ trăm năm.

Mười lăm trăng qủa thật tròn
Anh hùng thời vận hãy còn gian nan
Đêm trăng nhát cuốc xới vàng
Trăng dòm, ta hẹn, trăng càng dòm thêm
Đất vàng, vàng ánh trăng đêm
Đêm khuya, ta với nàng quên nhọc nhằn

Ta mời em uống rượu ngắm trăng
Mấy khi đời gặp người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
Vui ư em
Trăng lồng lộng trên đầu

Ta nhớ Bạn ta vào tận vùng sâu
Để kiếm tìm ta, người thanh xứ núi
Cởi bỏ cân đai xênh xang áo mũ
Rượu đế, thưởng trăng, chân đất, đũa tre.

Hoa mận chờ trăng nhạt bóng đêm
Trăng lên vời vợi vẫn êm đềm
Trăng qua vườn mận, trăng thêm sáng
Mận đón trăng về, hoa trắng thêm.

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời được người tri kỷ
Em là suối nước ban mai
Nhà tôi
Chim Phượng về làm tổ
Em là gốc mai vàng trước ngõ
Đêm trăng rằm Tình Thiên Thu

Anh như chim ưng quay về tổ ấm
Vẫn khát bầu trời ước vọng bay lên
Ôi Bồng Lai cồn cào nỗi nhớ
Anh về bên này lại nhớ bên em.

Ta cùng em trà rượu ngắm trăng
Ta có một tình yêu lặng lẽ
Hãy uống đi em
Mặc đời dâu bể.
Trăng khuyết lại tròn
Mấy kẻ tri âm

Trăng sáng lung linh, trăng sáng quá!
Đất trời lồng lộng một màu trăng
Dẫu đêm khuya vắng người quên ngắm
Trăng vẫn là trăng, trăng vẫn rằm.

(*) ảnh trăng rằm Trịnh Thế Hoan

Video và thông tin yêu thích
KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter

Trăng rằm nhớ người thân


TRĂNG RẰM NHỚ NGƯỜI THÂN
Hoàng Kim
(*)

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
Thung dung đi em.
Trăng lồng lộng trên đầu.

Trăng rằm đêm nay
Mừng lại gặp nhau
Khát khao xanh
Giấc mơ hạnh phúc
Vầng trăng cao cao vầng trăng ngà ngọc
Bài ca yêu thương câu chuyện cuộc đời

Ta hẹn em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
An nhiên đi em
Trăng lồng lộng trên đầu.

Ta nhớ ngày xưa năm tháng dãi dầu
Mẹ hóa vầng trăng cha làm màu nắng
Máu huyết chảy trong con một đời đầy đặn
Dưới lớp đất này là Mẹ là Cha …

“Ước hẹn anh em một lời nguyền
Thù nhà đâu sá kể truân chiên
Bao giờ đền được ơn trung hiếu
Suối vàng nhắm mắt mới nằm yên”.

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời có một người tri kỷ.
Nâng chén nhé.
Trăng vàng như giọt lệ
Buồn ư em
Trăng lồng lộng trên đầu

Ta nhớ Anh xưa mưa nắng dãi dầu
Khi biệt thế gian chọn trăng làm bạn
“Trăng tán trời mưa, trăng quầng trời hạn”
Dâu bể cuộc đời đâu chỉ trăm năm.

Mười lăm trăng qủa thật tròn
Anh hùng thời vận hãy còn gian nan
Đêm trăng nhát cuốc xới vàng
Trăng dòm, ta hẹn, trăng càng dòm thêm
Đất vàng, vàng ánh trăng đêm
Đêm khuya, ta với nàng quên nhọc nhằn

Ta mời em uống rượu ngắm trăng
Mấy khi đời gặp người tri kỷ
Nâng chén nhé
Trăng vàng như chén ngọc
Vui ư em
Trăng lồng lộng trên đầu

Ta nhớ Bạn ta vào tận vùng sâu
Để kiếm tìm ta, người thanh xứ núi
Cởi bỏ cân đai xênh xang áo mũ
Rượu đế, thưởng trăng, chân đất, đũa tre.

Hoa mận chờ trăng nhạt bóng đêm
Trăng lên vời vợi vẫn êm đềm
Trăng qua vườn mận, trăng thêm sáng
Mận đón trăng về, hoa trắng thêm.

Ta mời em trà rượu ngắm trăng
Mấy khi đời được người tri kỷ
Em là suối nước ban mai
Nhà tôi
Chim Phượng về làm tổ
Em là gốc mai vàng trước ngõ
Đêm trăng rằm Tình Thiên Thu

Anh như chim ưng quay về tổ ấm
Vẫn khát bầu trời ước vọng bay lên
Ôi Bồng Lai cồn cào nỗi nhớ
Anh về bên này lại nhớ bên em.

Ta cùng em trà rượu ngắm trăng
Ta có một tình yêu lặng lẽ
Hãy uống đi em
Mặc đời dâu bể.
Trăng khuyết lại tròn
Mấy kẻ tri âm

Trăng sáng lung linh, trăng sáng quá!
Đất trời lồng lộng một màu trăng
Dẫu đêm khuya vắng người quên ngắm
Trăng vẫn là trăng, trăng vẫn rằm.

(*) ảnh trăng rằm Trịnh Thế Hoan

GỐC MAI VÀNG TRƯỚC NGÕ
Hoàng Kim


“Anh trồng gốc mai này cho em!” Anh cả của tôi trước khi mất đã trồng tặng cho tôi một gốc mai trước ngõ vào hôm sinh nhật Hoàng Long, con tôi, sinh đêm trước Noel, còn anh thì mất đúng đêm trăng rằm tháng giêng. Anh trò chuyện với anh Cao Xuân Tài bạn tôi, trong khi tôi cùng vài anh em đào huyệt và xây kim tỉnh cho anh. Nhìn anh bình thản chơi với các cháu, tôi nao lòng rưng rưng. Chưa bao giờ và chưa khi nào tôi thấm thía những bài thơ về hoa mai cuối mùa đông tàn bằng lúc đó. Anh đi rằm xuân 1994 do căn bệnh ung thư hiểm nghèo khi các con anh còn thơ dại.

Mười tám năm sau, các con và cháu anh đều đã trưởng thành, nay quây quần ôn chuyện cũ. Gốc mai vàng trước ngõ trở thành chuyện nhiều năm còn kể, noi ước nguyện của người anh cả mong các em và con cháu gìn giữ nếp nhà “khiêm nhu cần kiệm” như cốt cách của hoa mai.

Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết Bài kệ “Cáo tật thị chúng” (Cáo bệnh với đệ tử) của thiền sư Mãn Giác (1052 – 1096) trong Thiền Uyển Tập Anh và lời bình của anh về nhân cách người hiền, cốt cách hoa mai đã đi thẳng vào lòng tôi:

Xuân khứ bách hoa lạc Xuân đáo bách hoa khai Sự trục nhãn tiền quá Lão tùng đầu thượng lai. Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận Đình tiền tạc dạ nhất chi mai. Xuân đi trăm hoa rụng Xuân đến trăm hoa cười Trước mặt việc đi mãi Trên đầu già đến rồi Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết Đêm qua sân trước một cành mai. (Bản dịch của Ngô Tất Tố)

Khi Lâm Cúc và anh Đình Quang trao đổi về chủ đề hoa mai, mạch ngầm tâm thức trong tôi đã được khơi dậy như suối nguồn tuôn chảy.

Đêm qua sân trước một cành mai Thiền sư Mãn Giác viết bài kệ “Cáo tật thị chúng” khi Người 45 tuổi, sau đó Người đã an nhiên kiết già thị tịch. Bài thơ kiệt tác vỏn vẹn chỉ có sáu câu, ba mươi tư chữ, bền vững trãi nghìn năm. Đối diện với cái chết, thiền sư ung dung, tự tại, thấu suốt lẽ sinh tử: Đừng bảo xuân tàn hoa rụng hết / Đêm qua sân trước một cành mai. Lời thơ thanh thoát, giản dị một cách lạ lùng! Thực tế cuộc sống đã được hiểu đầy đủ và rõ ràng.

Bản tính cuộc sống là hạnh phúc và đau khổ, vui vẻ và phiền muộn, sự thiếu hoàn thiện và luôn vô thường. Xuân đi trăm hoa rụng/ xuân đến trăm hoa cười/ trước mặt việc đi mãi/ trên đầu già đến rồi. Đó là qui luật muôn đời, hoa có tàn có nở, người có diệt có sinh. Hạnh phúc cuộc sống là phong thái luôn vui vẻ và sung sướng, thanh thản và thung dung, không lo âu, không phiền muộn. Sống với một tinh thần dịu hiền và một trái tim nhẹ nhõm.

Tình yêu cuộc sống thể hiện trong ý xuân và trật tự các câu thơ.“Xuân đi trăm hoa rụng/ xuân đến trăm hoa cười” ẩn chứa triết lý sâu sắc hơn là “Xuân đến trăm hoa cười, xuân đi trăm hoa rụng/”. Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491–1585) trong bài thơ nôm “Chín mươi” có câu: “Chín mươi thì kể xuân đà muộn/ Xuân ấy qua thì xuân khác còn”. Tăng Quốc Phiên chống quân Thái Bình Thiên Quốc “càng đánh càng thua” nhưng trong bản tấu chương gửi vua thì ông đã quyết ý đổi lại là “càng thua càng đánh”. Việc “đánh thua” thì vẫn vậy nhưng ý tứ của câu sau mạnh hơn hẵn câu trước.

Hoa mai là biểu tượng của mùa xuân, của sự may mắn, vui tươi và trường thọ. Cành mai ẩn tàng thông điệp của mùa xuân. Hoa mai vừa có cốt cách, vừa đẹp thanh nhã, vừa có hương thơm và nở sớm nhất trong các loại hoa xuân. Vì vậy, hoa mai đã được chọn để biểu hiện cho cốt cách thanh cao của người hiền. Hoa mai, hoa đào, hoa lê, hoa mận có nhiều loài với vùng phân bố rộng lớn ở nhiều nước châu Á nhưng chỉ riêng mai vàng là đặc sản của Việt Nam, trong khi mai trắng và hoa đào là phổ biến tại Trung Quốc, Nhật Bản, Bắc Triều Tiên, Hàn Quốc và các nước Trung Á.

Mai vàng hoa xuân của Tết Việt Mai vàng là đặc sản Việt Nam. Hoa mai, hoa đào, bánh chưng là hình ảnh Tết cổ truyền của dân tộc Việt. Hoa mai là một trong bốn loài hoa kiểng quý nhất (mai, lan, cúc, trúc) của Việt Nam đặc trưng cho bốn mùa. Hoa mai gắn liền với văn hóa, đời sống, tâm linh, triết lý sống, nghệ thuật ứng xử, thơ văn, nhạc họa. Hiếm có loài hoa nào được quan tâm sâu sắc như vậy:

“Nghìn dặm tìm anh chẳng gặp anh. Đường về vó ngựa dẫm mây xanh. Qua đèo chợt gặp mai đầu suối . Đóa đóa vàng tươi xuân thắm cành” (Hồ Chí Minh 1890-1969); “Đêm qua sân trước một nhành mai” (Mãn Giác 1052- 1096) “Lâm râm mưa bụi gội cành mai” (Trần Quang Khải 1241-1294); Ngự sử mai hai hàng chầu chắp/ Trượng phu tùng mấy rặng phò quanh” (Huyền Quang 1254-1334); Quét trúc bước qua lòng suối/ Thưởng mai về đạp bóng trăng” (Nguyễn Trãi 1380-1442); “Cốt cách mai rừng nguyên chẳng tục”( Nguyễn Trung Ngạn 1289-1370); “Mai cốt cách, tuyết tinh thần” (Nguyễn Du 1765-1820) “Nhờ chúa xuân ưu ái/ Xếp đứng đầu trăm hoa/ Chỉ vì lòng khiêm tốn/ Nên hẵng nở tà tà” (Phan Bội Châu 1867-1940); “Mộng mai đình” (Trịnh Hoài Đức 1725-1825) ; “Non mai rồi gửi xương mai nhé/ Ước mộng hồn ta hóa đóa mai” (Đào Tấn 1845-1907); “Một đời chỉ biết cúi đầu vái trước hoa mai” (Cao Bá Quát 1809-1855) “Hững hờ mai thoảng gió đưa hương” (Hàn Mặc Tử 1912-1940) “Tìm em tôi tìm/ Mình hạc xương mai”(Trịnh Công Sơn 1939-2001),…

Gốc mai vàng trước ngõ. Rằm xuân lại nhớ anh. Cành mai sương mai đọng. Xuân sang lộc biếc cành. …

Hoàng Kim

Video và thông tin yêu thích
Cách mạng sắn Việt Nam

KimYouTube

Trở về trang chính
Hoàng Kim Long, Ngọc Phương Nam Thung dung Dạy và Học, Việt Nam Học, Cây Lương thực Việt Nam, Tình yêu Cuộc sống, CNM365; Kim on LinkedIn Kim on Facebook Kim on Twitter